ÇRÉMAD-BHAGAVAD-GÉTÄ [12]

DVÄDAÇO ’DHYÄYAÙ
(BHAKTI-YOGAÙ)

text 1
anvayaù
arjunaù uväca, —— jijïäsitavän —— evaà satata-yuktäù (sadä bhagavan-niñöhäù) ye bhaktäù tväà paryupäsate (bhajanti), ye ca api avyaktam (nirviçeñam) akñaraà (brahma) [paryupäsate dhyäyanti] teñäà [çré-bhagavad-bhajana-çéla-bhaktänäà niräkära-brahmopasakänäï ca madhye] ke yoga-vittamäù ati-çayena yoga-vidaù, teñäà madhye ke ati-çreñöhäù?

text 1
öékä
nirguëopäsanasyaivaà sa-guëopäsanasya ca
çreyaù katarad ity etan nirëetuà dvädaçodyamaù
pürvädhyäyänte “mat-karma-kån mat-paramo mad-bhaktaù” ity evaà bhakti-niñöhasya çreñöhatvam uktam, ‘kaunteya! pratijänéhi’ ity ädinä ca tatra tasyaiva çreñöhatvaà nirëétam, tathä “teñäà jïäné nitya-yukta eka-bhaktir viçiñyate” ity ädinä, “sarvaà jïäna-plavenaiva våjinaà santariñyasi” ity ädinä ca jïäna-niñöhasya çreñöhatvam uktam. evam ubhayoù çraiñöhye ’pi viçeña-jijïäsaya bhagavantaà prati arjuna uväca —— evam iti. evaà sarva-karmärpaëädinä satata-yuktäs tvan-niñöhäù santo ye bhaktäs tväà viçva-rüpaà sarva-jïaà sarva-çaktià paryupäsate dhyäyanti. ye cäpy akñaraà brahmävyaktaà nirviçeñam upäsate teñäm ubhayeñäà madhye ke ’ti-çayena yoga-vido ’ti-çreñöhä ity arthaù.

text 2
anvayaù
çré-bhagavän uväca, —— parayä (paramayä) çraddhayä (ästikya-buddhyä) upetäù (yuktäù) ye mayi manaù äveçya (sanniveçya) nitya-yuktäù (sadä mad-eka-niñöhäù santaù) mäm upäsate (bhajanti), te yukta-tamäù —— iti me (mama) matäù (abhimatäù).

text 2
öékä
tatra prathamäù çreñöhä ity uttaraà çré-bhagavän uväca —— mayéti. mayi parameçvare sarva-jïatvädi-guëa-viçiñöe mana äveçya ekägraà kåtvä nitya-yuktä mad-artha-karmänuñöhänädinä man-niñöhäù santaù çreñöhayä çraddhayä yuktä ye mäm ärädhayanti, te yukta-tamä mamäbhimatäù.

texts 3–4
anvayaù
sarva-bhüta-hite ratäù sarvatra sama-buddhayaù (sama-darçinaù) ye tu acintyam, anirdeçyaà (katham api nirdeñöum açakyam), sarvatra-gaà (sarva-vyäpi) küöa-stham (mithyäbhütasyäpi yasya satyavat pratétiù, tat küöaà, kärya-prapaïcena saha [mäyä] ajïänam eva küöa-nämnä prasiddham. yat ajïäna-rüpe küöe ädhyäsika-sambandha-yuktaà sat adhiñöhäna-rüpeëa tiñöhati, tat küöa-stham —— nirvikäram), acalaà (sthiram), dhruvam (nityam) avyaktam (rüpädi-rahitam), akñaraà (brahma) ca paryupäsate, te mäm eva präpnuvanti.

texts 3–4
öékä
tarhétare kià na çreñöhä ity ata äha —— ye tv iti dväbhyäm. ye tv akñaraà paryupäsate dhyäyanti, te ’pi mäm eva präpnuvantéti dvayor anvayaù. akñarasya lakñaëam äha anirdeçyam ity ädi. anirdeçya-çabdena nirdeñöum açakyaà yato ’vyaktaà rüpädi-hénaà, sarvatra-gaà sarva-vyäpi avyaktatväd eväcintyaà küöa-sthaà küöe mäyä-prapaïce sthitam adhiñöhänatvenävasthitam acalaà spandana-rahitam ata eva dhruvaà nityaà våddhyädi-rahitam. spañöam anyat.

text 5
anvayaù
avyaktäsakta-cetasäà (avyakte niräkäre brahmaëi äsaktaà cetaù cittaà —— mano yeñäà) teñäm adhika-taraù (ati-çayaù) kleçaù (sädhanäyäsaù) bhavati, hi yataù dehavadbhiù (deha-dhäribhiù) avyaktä gatiù duùkhaà [yathä syät tathä] aväpyate (ati-duùkhena labhyate ity arthaù).

texts 6–7
anvayaù
tu (kintu) he pärtha! ye tu sarväëi karmäëi mayi sannyasya (samarpya) mat-paräù (mat-paräyaëäù santaù) ananyena (na vidyate anya upäsyaù yatra tena kevalaà man-niñöhena ity arthaù) eva yogena (bhakti-yogena) mäà dhyäyantaù upäsate, mayi äveçita-cetasäà (äveçitaà niveçitaà ceto mano yeñäà teñäà) teñäm ahaà måtyu-saàsära-sägarät (maraëa-yuktät saàsära-rüpa-sägarät) na cirät (çéghram eva) samuddhartä bhavämi.

texts 5–7
öékä
nanu ca te ’pi cet tväm eva präpnuvanti tarhétareñäà yuktatamatvaà kuta ity apekñäyäà kleçäkleça-kåtaà viçeñam äha —— kleça iti tribhiù. avyakte nirviçeñe ’kñare äsaktaà ceto yeñäà teñäà kleço ’dhikataraù, hi yasmäd avyakta-viñayä gatir niñöhä dehäbhimänibhir duùkhaà yathä bhavati evam aväpyate dehäbhimäninäà nityaà pratyak-pravaëatvasya durghaöatväd iti bhävaù. mad-bhaktänän tu mat-prasädäd anäyäsenaiva siddhir bhavatéty äha —— ye tv iti dväbhyäm. ye mayi parameçvare sarväëi karmäëi sannyasya samarpya mat-parä bhütvä mäà dhyäyantaù ananyena na vidyate ’nyo bhajanéyo yasmiàs tenaivaikänta-bhakti-yogenopäsata ity arthaù. teñäm iti evaà mayy äveçitaà ceto yais teñäà måtyu-yuktät saàsära-sägaräd ahaà samyag uddhartä acireëaiva bhavämi.

text 8
anvayaù
mayi eva manaù ädhatsva (sthiré-kuru), mayi buddhià niveçaya, ataù ürdhvaà (dehänte) mayi eva nivasiñyasi (vatsyasi) [atra] na saàçayaù [asti].

text 8
öékä
yasmäd evaà tasmän mayy eveti. mayy eva saìkalpa-vikalpätmakaà mana ädhatsva sthiré-kuru; buddhim api vyavasayätmikäà mayy eva niveçaya. evaà kurvan mat-prasädena labdha-jïänaù san ata ürdhvaà dehänte maraëäntaraà mayy eva nivasiñyasi nivatsyasi mad-ätmanä väsaà kariñyasi; nätra saàçayaù. tathä ca çrutiù; —— “dehänte devas tärakaà paraà brahma vyäcañöe” iti.

text 9
anvayaù
he dhanaïjaya! atha (yadi) mayi cittaà sthiraà [yathä bhavati, tathä] samädhätuà (dhärayituà) na çaknoñi (na samartho bhavasi), tataù (tarhi) abhyäsa-yogena mäm äptum (labdhum) iccha (ceñöasva).

text 9
öékä
aträçaktaà prati sugamopäyam äha —— atheti. sthiraà yathä bhavaty evaà mayi cittaà dhärayituà yadi çakto na bhavasi, tarhi vikñiptaà cittaà punaù punaù pratyähåtya mad-anusmaraëa-lakñaëo yo ’bhyäsa-yogas tena mäà präptum iccha prayatnaà kuru.

text 10
anvayaù
abhyäse api [yadi] asamarthaù asi, [tarhi] mat-karma-paramaù (mat-préty arthaà yathävihita-karmasu nirataù) bhava, mad-arthaà karmäëi kurvan api siddhim (mokñam) aväpsyasi (lapsyase).

text 10
öékä
yadi punar naivaà taträha —— abhyäsa iti. yadi punar abhyäse ’py açakto ’si tarhi mat-préty arthäni yäni karmäëi ekädaçy-upaväsa-vrata-püjä-paricaryä-näma-saàkértanädéni tad-anuñöhänam eva paramaà yasya tädåço bhava, evam bhütäni karmäëy api mad-arthaà kurvan mokñaà präpsyasi.

text 11
anvayaù
atha [yadi] etat api kartam açaktaù (asamarthaù) asi, tataù (tarhi) mad-yogam (mad-eka-çaraëatäm) äçritaù yatätmavän (saàyata-cittaù san) sarva-karma-phala-tyägaà kuru (sarveñäà nitya-naimittikädénäm eva karmaëäm phaläni parityaja).

text 11
öékä
atyantaà bhagavad-dharma-pariniñöhäyäm apy açaktasya pakñäntaram äha —— atheti. yady etad api kartuà na çaknoñi, tarhi mad-yogaà mad-eka-çaraëatvam äçritaù san sarveñäà dåñöädåñöärthänäm ävaçyakänäï cägni-hoträdi-karmaëäà phaläni niyata-citto bhütvä parityaja. etad uktaà bhavati, mayä tävad éçvaräjïayä yathäçakti karmäëi kartavyäni. phalaà tävat punar dåñöam adåñöaà vä parameçvarädhénam ity evaà mayi bhäramäropya phaläsaktià parityajya vartamäno yadi tarhi mat-prasädena kåtärtho bhaviñyaséti tät-paryam.

text 12
anvayaù
hi (yasmät) abhyäsät jïänaà çreyaù (çreñöham), jïänät dhyänaà viçiñyate (viçiñöäà çreñöhaà bhavati), dhyänät karma-phala-tyägaù (karmaëaù phaleñu äsakti-parihäraù çreñöhaù), tyägät anantaraà çäntiù (tädåçät karma-phala-tyägät param eva çäntiù ädhyätmikädhidaivikädhibhautika-tri-vidha-duùkhänäà tathä paunaù-punika-yätäyäta-käraëa-çubhäçubha-karma-karaëa-kñetra-saàsärasya ätyantika-nivåttir bhavati).

text 12
öékä
tam imaà phala-tyägaà stauti —— çreya iti. samyag-jïäna-rahitäd abhyäsäd-yukti-sahitopadeça-pürvakaà jïänaà çreñöhaà, tasmäd api tat-pürvakaà dhyänaà viçiñöaà bhavati “tatas tu taà paçyati niñkalaà dhyäyamänaù” iti çruteù, tasmäd apy ukta-lakñaëaù karma-phala-tyägaù çreñöhaù tasmäd evam bhütät karma-phala-tyägät karmasu kåta-phaleñu cäsakti-nivåttyä mat-prasädena samanantaram eva saàsära-çäntir bhavati.

texts 13–14
anvayaù
sarva-bhütänäm adveñöä (dveña-hénaù), maitraù (mitra-bhäväpannaù), karuëaù dayäluù eva ca nirmamaù (äsakti-mülaka-mamatva-buddhi-rahitaù), nirahaìkäraù (kartåtväbhimäna-vyaïjakähaìkära-çünyaù), sama-duùkha-sukhaù (same tulye sukha-duùkhe yasya saù), kñamé (kñamä-çélaù), satataà santuñöaù (läbhäläbhädiñu sadä prasanna-cittaù), yogé (apramattaù) yatätmä (yataù saàyataù ätmä mano yasya saù), dåòha-niçcayaù (dåòhaù mad-ärädhanädau niçcayaù yasya saù), mayi arpita-mano-buddhiù (mayy eva arpite mano-buddhé yena etädåçaù) yaù mad-bhaktaù saù me priyaù.

texts 13–14
öékä
evam bhütasya bhaktasya kñipram eva parameçvara-prasäda-hetün dharmän äha —— adveñöety añöabhiù. sarva-bhütänäà yathäyatham adveñöä maitraù karuëaç ca, —— uttameñu dveña-çünyaù sameñu mitratayä vartate iti maitraù héneñu kåpälur ity arthaù. nirmamo nirahaìkäraç ca kåpälutväd evänyaiù saha same sukha-duùkhe yasya saù, kñamé kñamä-çélaù. santuñöa iti. satataà läbhe ’läbhe ca santuñöaù suprasanna-cittaù yogé apramattaù yatätmä sayata-svabhävaù dåòho mad-viñaye niçcayo yasya, mayy arpite mano buddhé yena evam bhüto yo mad-bhaktaù sa me priyaù.

text 15
anvayaù
yasmät (mad-bhaktät sakäçät) lokaù (janaù) na udvijate (bhayädinä kñobhaà na präpnoti), yaù (mad-bhaktaù) ca lokät (janät) na udvijate (bhayädinä kñobhaà na labhate), harñämarña-bhayodvegaiù (harñaù —— priya-läbhenänandaù, amarñaù —— para-dhanädi-lobhäd asahanam, bhayaà —— måtyu-prabhåti-käraëät santräsaù, udvegaù —— apriyädi läbhena citta-vikñobhaù etaiù) yaù muktaù, sa ca me priyaù.

text 15
öékä
kiï ca yasmäd iti. yasmät sakäçät loko janaù nodvijate bhaya-çaìkayä saìkñobhaà na präpnoti, yaç ca lokät nodvijate yaç ca sväbhävikair harñädibhir muktaù, tatra harñaù svasya iñöärtha-läbhe utsähaù, amarñaù parasya lobhe asahanaà bhayaà träsaù, udvego mayädi-nimitta-citta-kñobhaù, etair vimukto yo mad-bhaktaù sa me priyaù.

text 16
anvayaù
yaù mad-bhaktaù anapekñaù (yadåcchayä upasthiteñu viñayeñv api apekñä-rahitaù niñpåha ity arthaù), çuciù (bähyenäbhyantareëa ca çaucena sampannaù), dakñaù (karma-kuçalaù, analasaù), udäsénaù (sva-para-pakña-päta-çünyaù), gata-vyathaù (vyathäm uktaù, nirbhayaù), sarvärambha-parityägé (sarväëi ihämutra-phala-kämanäyuktäni karmäëi parityaktuà çélaà yasya saù, sarva-sakäma-karma-tyägéty arthaù), saù me (mama) priyaù.

text 16
öékä
kiï ca anapekña iti. anapekño yadåcchayopasthite ’py arthe niùspåhaù, çucir bähyäbhyantara-çauca-sampannaù, dakño ’nalasaù, udäsénaù pakña-päta-rahitaù, gata-vyathaù ädhiçünyaù sarvän dåñöädåñöärthän ärambhänudyamän parityaktuà çélaà yasya saù evam bhütaù san yo mad-bhaktaù sa me priyaù.

text 17
anvayaù
yaù na håñyati (iñöa-präptau na nandati), na dveñöi (aniñöa-läbhe na dveñaà karoti), na çocati (priya-viyoge na çokaà prakäçayati), na käìkñati (apräptaà vastu na abhilañati), çubhäçubha-parityägé (çubhäçubhe puëya-päpe karmaëé parityaktuà çélaà yasya saù), yaù bhaktimän (mad-bhajana-paräyaëaù), saù ca me (mama) priyaù.

text 17
öékä
kiï ca ya iti. priyaà präpya yo na håñyati, apriyaà präpya yo na dveñöi, iñöärtha-näçe sati yo na çocati, apräptam arthaà yo na käìkñati, çubhäçubhe puëya-päpe parityaktuà çélaà yasya saù, evam bhüto bhütvä yo mad-bhaktimän sa me priyaù.

texts 18–19
anvayaù
çatrau mitre ca samaù (eka-rüpaù), tathä mänäpamänayoù (mäne sammäne püjäyäm ity arthaù, apamäne paribhave ca) samaù (tulya-bodhaù), çétoñëa-sukha-duùkheñu (çite, uñëe gréñme, sukhe, duùkhe ca) samaù (avikåtaù), saìga-varjitaù (viñaya-saàsarga-rahitaù anäsakta ity arthaù); tulya nindä-stutiù (nindä ca stutiù praçaàsä ca nindä-stuté, te tulye eka-rüpe yasya saù), mauné (maunävalambé, saàyata-väk), yena kenacit (yathä-präptena vastunä) santuñöaù (prasannaù), aniketaù (na vidyate niketo niyatäväso yasya saù), sthira-matiù (sthirä bhagavati niçcalä matiù buddhir yasya saù), bhaktimän (bhaktaù) me (mama) priyaù.

texts 18–19
öékä
kiï ca sama iti. çatrau mitre ca sama eka-rüpaù mänäpamänayor api tathä sama eva harña-viñäda-çünya ity arthaù, çétoñëayoù sukha-duùkhayoç ca samaù saìga-vivarjitaù kvacid apy anäsaktaù. kiï ca tulyä nindä stutiç ca yasya saù mauné saàyata-väk yena kenacit, yathä-labdhena santuñöaù aniketo niyata-väsa-çünyaù sthira-matiù, vyavasthita-cittaù evam bhüto mad-bhaktimän yaù sa naro mama priyaù.

text 20
anvayaù
ye [janäù] çraddadhänäù (çraddhävantaù), mat-paramäù (aham eva paramaù niratiçayä gatir yeñäà te, mat-paräyaëä ity arthaù) yathoktam (adveñöä ity ärabhya aniketaù sthira-matir bhaktimän ity antam ukta-prakäram) idaà dharmam eva amåtaà (amåtatva-sädhanatayä) paryupäsate (anutiñöhanti), te bhaktäù mama atéva priyäù [bhavanti].

he kåñëa rädhikä-känta bhakta-väïchä-pradäcyuta
tvad bhakta-bhakta-seväyäà sevakaà mäà niyojaya

tava bhakta-kåpä-dåñöià labdhvähaà bhü-tale sadä
niçcitaà tväm iha drañöuà çakñyämi carma-cakñuñä

iti çrémad-bhagavad-gétäyäm oà-kära-nätha-sevaka —— çré-räma-raïjana-kävya-vyäkaraëa-tértha-kåtänvaya-sambalitäyäà dvädaço ’dhyäyaù.

text 20
öékä
uktaà dharma-jätaà sa-phalam upasaàharati ye tv iti. yathoktam ukta-prakäraà dharmam evämåtam amåtatva-sädhanatvät, dharmyämåtam iti kecit paöhanti. ye tad upäsate anutiñöhanti, çraddhäà kurvanto mat-paramäç ca santo mad-bhaktäs te ’téva me priyä bhavanti iti.

duùkham avyakta-vartmaitad bahu-vighna-mato budhaù
sukhaà kåñëa-padämbhoja-bhakti-sat-patham äçrayet

iti çrémad-bhagavad-gétäyäà çré-çrédhara-svämé-kåta-öékäyäà bhakti-yogo näma dvädaço ’dhyäyaù.