ÇRÉMAD-BHAGAVAD-GÉTÄ [11]

EKÄDAÇO ’DHYÄYAÙ
(VIÇVA-RÜPA-DARÇANA-YOGAÙ)

text 1
anvayaù
arjuna uväca —— mad-anugrahäya (mäm anugrahétum) paramaà (atéva) guhyam (gopanéyam) adhyätma-saàjïitam (ätmänätma-viveka-viñayaà) yat vacaù tvayä uktaà, tena mama ayaà mohaù (bhräntiù) vigataù (vinañöaù).

text 1
öékä
“vibhüti-vaibhavaà procya kåpayä parayä hariù
didåkñor arjunasyätha viçva-rüpam adarçayat”
pürvädhyäyänte “viñöabhyäham idaà kåtsnam ekäàçena sthito jagat” iti viçvätmakaà parameçvara-rüpam upakñiptaà, tad didåkñuù pürvoktam abhinandann arjuna uväca —— mad-anugrahäyeti caturbhiù, mad-anugrahäya çoka-nivåttaye paramaà paramätma-niñöhaà guhyaà gopyam api adhyätma-saàjïitam ätmänätma-viveka-viñayaà yat tvayoktaà vacaù “açocyän anvaçocas tvam” ity ädi ñañöhädhyäparyantaà yad väkyaà, tena mamäyaà mohaù —— ahaà hantä, ete hanyanta ity ädi-lakñaëo bhramo vigato vinañöaù ätmanaù kartåtvädya bhävokteù.

text 2
anvayaù
he kamala-paträkña (kamalasya padmasya patre iva äyate akñiëé nayane yasya tat sambodhane)! bhütänäà (jévänäà) bhaväpyayau (såñöi-pralayau) tvattaù vistaraçaù (vistareëa) mayä çrutau, api ca avyayam (akñayam) mähätmyaï ca çrutaà hi (çrutam eva).

text 2
öékä
kiï ca bhaväpyayäv iti. bhütänäà bhaväpyayau såñöi-pralayau tvattaù sakäçäd eva bhavata iti çrutau mayä “ahaà kåtsnasya jagataù prabhavaù pralayas tathä” ity ädau vistaraçaù punaù punaù. kamalasya patre iva suprasanne viçäle akñiëé yasya tava he kamala-paträkña! mähätmyam api cävyayam akñayaà çrutaà viçva-såñöyädi-kartåtve ’pi sarva-niyantåtve ’pi çubhäçubha-karma-kärayitåtve ’pi bandha-mokñädi-vicitra-phala-dätåtve ’pi avikärävaiñamyäsaìgaudäsényädi-lakñaëam aparimitaà mahattvaï ca çrutam “avyaktaà vyaktim äpannaà manyante mäm abuddhayaù” iti, “mayä tatam idaà sarvam” iti “na ca mäà täni karmäëé”ti, “samo ’haà sarva-bhüteñv”ity ädinä ca, atas tat paratantratväd api jévänäm ahaà kartety ädi madéyo moho vigata iti bhävaù.

texts 3–4
anvayaù
he parameçvara! yathä tvam ätmänam ättha (bravéñi), etat evam [tava vacanänurüpam eva). he puruñottama! [tathäpi] te aiçvaraà rüpaà drañöum icchämi. he prabho! yadi tat (rüpaà) mayä drañöuà çakyam iti manyase, he yogeçvara! tataù (tarhi) tvaà me (mahyaà) avyayam (çäçvataà) ätmänaà darçaya.

texts 3–4
öékä
kiï ca evam etad iti. “bhaväpyayau hi bhütänäm” ity ädi, mayä çrutaà yathä cedäném ätmänaà tvam ättha “viñöabhyäham idaà kåtsnam ekäàçena sthito jagat” ity evaà kathayasi, he parameçvara! etad evam eva aträpya-viçväso mama nästi; tathäpi he puruñottama! tavaiçvaraà jïänaiçvarya-çakti-véryädibhiù sampannaà tvad-rüpaà kautuhaläd ahaà drañöum icchämi. na cähaà drañöum icchäméty etäv ataiva tvayä tad rüpaà darçayitavyaà kià tarhi manyasa iti. yogina eva yogäs teñäm éçvara! mayärjunena tad rüpaà drañöuà çakyam iti yadi manyase, tatas tarhi tvad-rüpaà paramätmänam avyayaà nityaà mama darçaya.

text 5
anvayaù
çré-bhagavän uväca, he pärtha! nänä-vidhäni (aneka-prakäräëi) nänä-varëäkåténi (nänä-varëäù çukla-kåñëädi-bahu-vidhäù varëäù, nänäkåtayaù manuñya-paçu-pakñi-våkñädi bahu-vidhäkäräç ca yeñäà täni) ca çataçaù atha sahasraçaù (asaìkhyeyäni) me (mama) divyäni (alaukikäni) rüpäëi paçya.

text 5
öékä
evaà prärthitaù sann aty-adbhutaà rüpaà darçayiñyan sävadhäno bhavety evam arjunam abhimukhé-karoti —— çré-bhagavän uväca —— paçyeti caturbhiù. rüpasyaikatve ’pi nänä-vidhatväd rüpäëéti bahu-vacanam, nänä-vidhäni aparimitäni aneka-prakäräëi divyäny alaukikäni mama rüpäëi paçya, varëäù çukla-kåñëädayaù äkåtayaù avayava-sanniveça-viçeñäù nänä aneke varëä äkåtayaç ca yeñäà täni nänä-varëäkåténi.

text 6
anvayaù
he bhärata! [mama dehe] ädityän (dvädaça), vasün (añöa), rudrän (ekädaça), açvinau tathä marutaù (ekona-païcäçat väyün) tathä adåñöa-pürväëi (pürvam adåñöäni) bahüni äçcaryäëi (atévädbhutäni) paçya.

text 6
öékä
täny eväha —— paçyeti. ädityädén mama dehe paçya, maruta ekona-païcäçad devatä-viçeñän, adåñöa-pürväëi tvayä vänyena pürvam adåñöäni vä rüpäëi äçcaryäëy aty-adbhutäni.

text 7
anvayaù
he guòäkeça (jita-nidra)! iha (asmin) [mama] (dehe) adya kåtsnaà (akhilaà) sa-caräcaraà (sthävara-jaìgama-sahitaà) jagat, anyat ca yat drañöum icchasi (väïchasi), [tat] eka-sthaà (ekaträvasthitaà) paçya.

text 7
öékä
kiï ca ihaika-stham iti tatra tatra paribhramatä varña-koöibhir api drañöum açakyaà kåtsnam api caräcara-sahitaà jagad ihäsmin mama dehe ’vayava-rüpeëaikatra sthitam adyädhunaiva paçya. yac cänyaj jagad-äçraya-bhütaà käraëa-svarüpaà jagataç cävasthäviçeñädikaà jaya-paräjayädikaï ca yac ca yad apy anyad drañöum icchasi tat sarvaà paçya.

text 8
anvayaù
tu (kintu) [mama etädåçam aiçvaraà rüpam] anena sva-cakñuñä (tava nija-carma-maya-netreëa) eva na drañöuà çakyase, (ata eva) te (tubhyaà) divyaà (alaukikaà) cakñuù (jïäna-rüpaà netraà) dadämi, [tena cakñuñäà] me (mama) aiçvaraà yogaà (aiçvarikaà yoga-çaktim aghaöana-ghaöana-sämarthyaà) paçya.

text 8
öékä
yad uktam arjunena “manyase yadi tac chakyam” iti taträha —— na tu mäm iti. anenaiva tu svakéyena carma-cakñuñä mäà drañöuà na çakyase çakto na bhaviñyasi. ato ’haà divyam alaukikaà jïänätmakaà cakñus tubhyaà dadämi mamaiçvaram asädhäraëaà yogaà yuktim aghaöana-ghaöana-sämarthyaà paçya.

text 9
anvayaù
saïjayaù uväca —— he räjan (dhåtaräñöra!) mahä-yogeçvaraù hariù evam uktvä tataù (tad anantaraà) pärthäya paramam (divyam) aiçvaraà rüpaà (viçva-rüpaà) darçayäm äsa.

text 9
öékä
evam uktvä bhagavän arjunäya svarüpaà darçitaväàs tac ca rüpaà dåñövärjunaù çré-kåñëaà vijïäpitavän itémam arthaà ñaòbhiù çlokair dhåtaräñöraà prati saïjaya uväca —— evam uktveti. he räjan dhåtaräñöra! mahäàç cäsau yogeçvaraç ca hariù paramaiçvaraà rüpaà darçitavän.

texts 10–13
anvayaù
tadä päëòavaù (päëòu-putraù arjunaù) aneka-vaktra-nayanaà (anekäni asaìkhyäni vakträëi mukhäni nayanäni yasmin tat), anekädbhuta-darçanam (anekeñäà bahünäm adbhutänäm äçcaryäëäà darçanaà yatra), aneka-divyäbharaëaà (anekäni divyäni apräkåtäni äbharaëäni alaìkärä yasmin tat), divyänekodyatäyudhaà (divyäni anekäni udyatäni äyudhäni asträëi yasmin tat), divya-mälyämbara-dharaà (divyäni mälyäni ambaräëi vasträëi ca dhärayatéti tat), divya-gandhänulepanaà (divyena gandhena yuktam anulepanaà yasya), sarväçcarya-mayaà (sakaläçcarya-svarüpaà), viçvato-mukhaà (viçvataù sarvataù mukhaà yasya tat) devam (prakäça-svarüpam) anantam (na vidyate antaù sémä näço vä yasya tam apaçyat); divi (äkäçe) yugapat sürya-sahasrasya bhäù (prabhä) yadi utthitä bhavet, (tarhi) sä (prabhä) tasya mahätmanaù (viçva-rüpasya) bhäsaù (prabhäyäù) sadåçé (tulyä) syät; [evam bhütasya] deva-devasya tatra çarére (arjunaù) anekadhä (bahu-prakäreëa) pravibhaktaà kåtsnaà (sarvaà) jagat eka-sthaà (ekaträvasthitam) apaçyat.

text 10–13
öékä
katham bhütaà tad ity aträha —— aneka-vaktra-nayanam iti. anekäni vakträëi nayanäni ca yasmiàs tat, anekeñäm adbhütänäà darçanaà yasmiàs tat, anekäni divyäbharaëäni yasmiàs tat, divyäny anekäni udyatäni äyudhäni yasmiàs tat, kiï ca divyeti. divyäni mälyäny ambaräëi ca dhärayatéti tat, tathä divyo gandho yasya tädåçam anulepanaà yasya tat, sarväçcarya-mayam anekäçcarya-präyaà devaà dyotanätmakam, anantam aparicchinnaà, viçvataù sarvato-mukhäni yasmiàs tat. viçva-rüpa-dépter nirupamatvam äha —— divi süryeti. divi äkäçe sürya-sahasrasya yugapad utthitasya yadi yugapad utthitä bhäù prabhä bhavet tarhi sä tadä mahätmano viçva-rüpasya bhäsaù prabhäyäù kathaïcit sadåçé syät anyopamä nästy evety arthaù. tathä-bhütaà rüpaà darçayäm äseti pürveëaivänvayaù. tataù kià våttam ity apekñäyäm äha —— tatreti. anekadhä pravibhaktaà nänä-vibhägenävasthitaà kåtsnaà jagat deva-devasya çarére tad avayavatvena ekatra vyavasthitaà tadä päëòavo ’rjunaù apaçyat.

text 14
anvayaù
tataù (tädåça-viçva-rüpa-darçanänantaraà) saù dhanaïjayaù vismayäviñöaù (vismayena äviñöaù abhibhütaù) håñöa-romä (håñöäni utpulakitäni romäëi yasya tathä-bhütaù san) çirasä (taà) devaà praëamya kåtäïjaliù (bhütvä) abhäñata (kathitavän).

text 14
öékä
evaà dåñövä kià kåtavän ity aträha —— tata iti. tato darçanänantaraà vismayenäviñöo vyäptaù san håñöa-romä håñöäni utpulakitäni romäëi yasya sa dhanaïjayaù devaà tam eva çirasä praëamya kåtäïjaliù sampuöé-kåta-hasto bhütvä abhäñata uktavän.

text 15
anvayaù
arjunaù uväca, —— he deva! tava dehe sarvän devän tathä bhüta-viçeña-saìghän (bhüta-viçeñäëäà jaräyu-jäëòa-ja-sveda-jodbhij-jänäà catur-vidhänäà saìghän samühän), kamaläsana-sthaà (padmäsana-sthitaà) brahmäëam, éçaà (çaìkaraà) divyän åñén ca, sarvän uragän (sarpän) ca paçyämi.

text 15
öékä
bhäñaëam eväha —— paçyäméti sapta-daçabhiù. he deva! tava dehe devän ädityädén paçyämi, tathä sarvän bhüta-viçeñäëäà jaräyu-jäëòa-jädénäà saìghäàç ca, tathä divyän åñén vaçiñöhädén, uragäàç ca takñakädén, tathä teñäà devädénäm éçaà sväménaà brahmäëaï ca, katham bhütaà? kamaläsana-sthaà påthivé-padma-karëikäyäà merau sthitam ity arthaù, yad vä tan näbhi-padmäsana-stham iti.

text 16
anvayaù
he viçveçvara! aneka-bähüdara-vaktra-netram (anekäni bähavaù, udaräëi, vakträëi, neträëi ca yasya tathä-bhütam), ananta-rüpaà (viçva-rüpaà) tväà sarvataù (catur dikñu) paçyämi, he viçva-rüpa! tava na ädià na madhyaà na punaù antaà paçyämi.

text 16
öékä
kiï ca anekäni bähv-ädéni yasya tädåçaà tväà paçyämi, anantäni rüpäëi yasya taà tväà sarvataù paçyämi, tava tu antaà madhyam ädiï ca na paçyämi sarva-gatatvät.

text 17
anvayaù
kiréöinaà (kiréöaà mukuöam asyästéti kiréöé, taà), gadinaà (gadä asyästéti gadé, taà) cakriëaà (cakram asyästéti cakré, taà ca) sarvataù (catur dikñu) dépti-mantaà (prabhäçälinaà), tejo-räçià (tejaù-puïjaà), samantät (sarvatra) déptänalärka-dyutim (déptasya pradéptasya analasya arkasya süryasya ca dyutir iva dyutiù tejo yasya saù déptänalärka-dyutiù, taà), aprameyam (pramätuà paricchettum açakyam) durnirékñyaà (duù duùkhena nirékñituà drañöum açakyam) tväà paçyämi.

text 17
öékä
kiï ca kiréöinam iti. kiréöinaà mukuöa-vantaà, gadinaà gadä-vantaà, cakriëaà cakra-vantaà, sarvato-dépti-mantaà tejaù-puïja-rüpaà tathä durnirékñyaà drañöum açakyaà, tatra hetuù —— déptayor analärkayor dyutir iva dyutir yasya tam ata eva aprameyam evam bhüta iti niçcetum açakyaà tväà samantataù paçyämi.

text 18
anvayaù
tvaà [mumukñubhiù] veditavyam (jïätavyam) akñaraà (na kñarati calatéti akñaraà) paramaà (brahma), tvam asya viçvasya paraà (paramaà) nidhänaà (äçrayaù) —— tvam avyayaù (nästi vyayaù kñayo yasya sa avyayaù) çäçvata-dharma-goptä (çaçvat sadä bhavaù çäçvataù nityaù, tädåçasya sanätanasya dharmasya goptä rakñakaù pälakaç ca), tvaà sanätanaù (cirantanaù) puruñaù [iti] me (mama) mataù (abhimataù).

text 18
öékä
yasmäd evaà tavätarkyam aiçvaryaà tasmät tvam iti. tvam eva akñaraà paramaà brahma. katham bhütam? veditavyaà mumukñubhir jïätavyaà tvam eväsya viçvasya paraà nidhänaà nidhéyate ’sminn iti nidhänaà prakåñöäçrayaù ata eva tvam avyayo nityaù çäçvatasya nityasya dharmasya goptä pälakaù, sanätanaç cirantanaù puruño mato me mama sammato ’si.

text 19
anvayaù
anädi-madhyäntaà (na vidyate ädiù utpattiù, madhyaà sthitiù, anto näço yasya tam ädi-madhyänta-rahitam ity arthaù), ananta-véryam (nästi antaù çeño yasya tat, anantaà véryaà çaktir yasya tam), ananta-bähuà (anantä asaìkhyä bähavo yasya tam) çaçi-sürya-netraà (çaçé candraù süryaç ca netre yasya taà), dépta-hutäça-vaktraà (déptaù prajvalitaç cäsau hutäçaù agniç ceti dépta-hutäçaù. sa vaktreñu mukheñu yasya taà), sva-tejasä idaà viçvaà tapantaà (samudbhäsayantaà) tväà paçyämi.

text 19
öékä
kiï ca anädéti. anädi-madhyäntam utpatti-sthiti-laya-rahitam, anantaà véryaà prabhävo yasya tam, ananta-bähum anantä bähavo yasya taà, çaçi-süryau netre yasya tädåçaà paçyämi; tathä dépto hutäço ’gnir vaktreñu yasya taà, sva-tejasä idaà viçvaà tapantaà santäpayantaà paçyämi.

text 20
anvayaù
he mahätman! (mahän akñudraù ätmä svabhävo yasya tat sambodhane) dyäv ä-påthivyoù (dyauù svargaç ca påthivé ca tayoù) idam antaram (antarékñaà) sarväù diçaù ca ekena (viçva-rüpa-dhareëa) tvayä hi (niçcitaà) vyäptaà, tava idam ugram (bhayaìkaram) adbhutam (atéväçcaryam adåñöa-pürvaà vä) rüpaà dåñövä loka-trayaà pravyathitam (ati santrastam).

text 20
öékä
kiï ca dyäv ä-påthivyor iti. dyäv ä-påthivyor idam antaram antarékñaà tvayaivaikena vyäptaà diçaç ca sarvä vyäptäù, adbhutam adåñöa-pürvaà tvadéyam idam ugraà ghoraà rüpaà dåñövä loka-trayaà pravyathitam ati-bhétaà paçyäméti pürvasyaivänuñaìgaù.

text 21
anvayaù
amé sura-saìghäù (deva-gaëäù) tväà viçanti hi (tava çaraëäpannä bhavanti), [teñu] kecit deväù bhétäù santaù präïjalayaù (kåtäïjalayaù) [tväà] gåëanti (tava-jaya-gäthäà gäyanti, kià vä rakña rakñeti prärthayante.) maharñi-siddha-saìghäù svasti iti uktvä puñkaläbhiù (utkåñöäbhiù vipuläbhir vä) stutibhiù tväà stuvanti (tava stavaà kurvanti).

text 21
öékä
kiï ca amé héti. amé sura-saìghä bhétäù santas tväà viçanti çaraëaà praviçanti, teñäà madhye kecid ati-bhétä dürata eva sthitvä kåta-sampuöa-kara-yugaläù santo gåëanti jaya jaya rakña rakñeti prärthayante, spañöam anyat.

text 22
anvayaù
rudrädityäù (rudräç ca ädityäç ca te,) vasavaù, ye ca sädhyäù (sädhyäù näma deväù), viçve (viçve-deväù), açvinau, marutaù, uñma-päù ca (uñma-päù näma pitaraù) gandharva-yakñäsura-siddha-saìghäù (gandharväç ca, yakñäç ca, asuräç ca, siddhäç ca teñäà saìghäù samühäù vismitäù ca (santaù) sarva eva tväà vékñante (paçyanti).

text 22
öékä
kiï ca rudreti. rudräç ca, ädityäç ca, vasavaç ca ye ca sädhyä näma deväù, viçve viçve-deväù, açvinau devau, maruto marud-gaëäç ca, uñmäëaà pibantéty uñma-päù pitaraù. “uñma-bhägä hi pitaraù” iti çruteù. småtiç ca ——
“yävad uñëaà bhaved annaà yävad açnanti vägyatäù,
tävad açnanti pitaro yävan noktä havir guëäù.”
gandharväç ca, yakñäç ca, asuräç ca virocanädayaù, siddha-saìghäù siddhänäà saìghäç ca sarva eva vismitäù santaù tväà vékñanta ity anvayaù.

text 23
anvayaù
he mahä-bäho! bahu-vaktra-netraà (bahüni anekäni vakträëi mukhäni neträëi ca yasmin tat), bahu-bähüru-pädaà (bahavaù asaìkhyäù bähavaù hastäù üravaù, pädäç ca yatra tat), bahüdaraà (bahüni udaräëi yasmin tat) bahu-daàñörä-karälaà (bahubhi daàñöräbhiù dantaiù karälaà bhayaìkaraà) te (tava) mahat (aty-ürjitaà) rüpaà dåñövä lokäù [yathä] pravyathitäù bhayäkuläù tathä ahaà [pravyathitaù].

text 23
öékä
kiï ca rüpam iti. he mahä-bäho! mahad aty-ürjitaà tava rüpaà dåñövä lokäù sarve pravyathitä ati-bhétäù, tathähaï ca pravyathito ’smi. kédåçaà rüpaà dåñövä? bahüni vakträëi neträëi ca yasmiàs tat bahavo bähava üravaù pädäç ca yasmin tat, bahüny udaräëi yasmiàs tat, bahvébhir daàñöräbhiù karälaà vikåtaà raudram ity arthaù.

text 24
anvayaù
he viñëo! nabhaù-spåçaà (nabhaù äkäçaà spåçatéti tam äkäça-vyäpinam) déptam (tejo-mayam) aneka-varëaà (aneke varnäù çukla-kåñëädayaù yasya taà) vyättänanaà (vyättäni vivåtäni mukhäni yasya taà) dépta-viçäla-netraà (déptäni ujjvaläni viçäläni ca neträëi yasya taà) tväà dåñövä hi (niçcitaà) pravyathitäntar-ätmä (pravyathitaù ati-bhétaù antar-ätmä mano yasya saù ahaà) dhåtià (dhairyaà) çamaà (çäntià) ca na vindämi (präpnomi).

text 24
öékä
na kevalaà bhéto ’ham etävad eva api tu nabhaù-spåçam iti. nabhaù spåçatéti nabhaù-spåk tam antarékña-vyäpinam ity arthaù. déptaà tejo-yuktam, aneke varëä yasya tam aneka-varëam. vyättäni vivåtäni änanäni yasya tam. déptäni viçäläni neträëi yasya tam. evam bhütaà hi tväà dåñövä pravyathito ’ntar-ätmä mano yasya so ’haà dhåtià dhairyam upaçamaï ca na labhe.

text 25
anvayaù
he deveça! daàñörä-karäläni (daàñöräbhiù dantaiù karäläni bhéñaëäni) kälänala-sannibhäni (pralayägni-sadåçäni) ca te mukhäni dåñövä eva [ahaà] diçaù na jäne (mama dig-bhramo jätaù) çarma (çäntià) ca na labhe, he jagan-niväsa! praséda (prasanno bhava).

text 25
öékä
kiï ca daàñöreti. he deveça! tava mukhäni dåñövä bhayäveçena diço na jänämi. çarma ca sukhaà na labhe, bho jagan-niväsa! prasanno bhava. kédåçäni mukhäni dåñövä? daàñöräbhiù karäläni evaà kälänalaù pralayägnis tat sadåçäni.

texts 26–27
anvayaù
amé ca dhåtaräñörasya sarve puträù tathä bhéñmaù, droëaù asau süta-putraù (karëaù) avani-päla-saìghaiù (bhü-pati-våndaiù) saha asmadéyaiù (asmat pakñéyaiù) yodha-mukhyaiù (yodhänäà yoddhèëäà mukhyaiù çreñöhaiù sätyaki-prabhåtibhiù) ca saha tvaramäëäù (dhävantaù) te daàñörä-karäläni (daàñöräbhiù karäläni) bhayänakäni vakträëi (mukhäni) viçanti, [teñu] kecit cürëitaiù uttamäìgaiù (çirobhiù) daçanäntareñu (danta-madhyeñu) vilagnäù (saàsaktäù) saàdåçyante.

texts 26–27
öékä
yac cänyad drañöum icchaséty anenäsmin saàgräme bhävi-jaya-paräjayädikaà mama dehe paçyeti yad bhagavatoktaà tad idänéà paçyan äha —— amé ceti païcabhiù. amé dhåtaräñörasya puträù duryodhanädayaù sarve, avani-pälänäà jayadrathädénäà räjïäà saìghaiù samühaiù sahaiva tava vakträëi viçantéty uttareëänvayaù. tathä bhéñmaç ca droëaç cäsau süta-putraù karëaç ca, na kevalaà ta eva viçanti api tu pratiyoddhäro ’smadéyä ye yodha-mukhyäù çikhaëòi-dhåñöadyumnädayas taiù saha vakträëéti. ete sarve tvaramäëä dhävantas tava daàñöräbhiù karäläni vikåtäni bhayaìkaräëi vakträëi viçanti, teñäà madhye kecic cürëitair uttamäìgaiù çirobhir upalakñitä danta-sandhiñu saàçliñöäù saàdåçyante.

text 28
anvayaù
yathä nadénäà bahavaù ambu-vegäù (ambünäà jalänäà vegäù pravähäù) abhimukhäù (samudräbhimukhäù) (santaù) samudram eva dravanti (praviçanti), tathä amé nara-loka-véräù (nara-lokeñu prasiddhäù ye véräù te) (sarvataù) abhivijvalanti (pradépyamänäni) tava vakträëi viçanti.

text 28
öékä
praveçam eva dåñöäntam äha —— yatheti. nadénäm aneka-märga-pravåttänäà bahavo ’mbünäà väréëäà vegäù pravähäù samudräbhimukhäù santaù yathä samudram eva dravanti viçanti tathä amé ye nara-loka-véräs te ’bhito jvalanti sarvataù pradépyamänäni tava vakträëi praviçanti.

text 29
anvayaù
pataìgäù yathä samåddha-vegäù (samåddho mahän vego yeñäà te tädåçäù santaù) näçäya (måtyave) eva pradéptaà (jvalantaà) jvalanaà (agnià) viçanti, tathä lokäù api samåddha-vegäù (santaù) näçäya tava vakträëi (mukhäni) viçanti.

text 29
öékä
avaçatvena praveçe nadé-vega-dåñöänta uktaù. buddhi-pürvaka-praveçe dåñöäntam äha —— yatheti. pradéptaà jvalantam agnià pataìgäù çalabhäù buddhi-pürvakaà samåddho vego yeñäà te yathä näçäya maraëäyaiva viçanti, tathäiva lokä ete janä api tava mukhäni praviçanti.

text 30
anvayaù
he viñëo! jvaladbhiù (prajvalitaiù) vadanaiù samagrän lokän samantät (sarvataù) lelihyase (ati-çayena lehasi bhakñayasi), [ata eva] tava ugräù (ati tévräù) bhäsaù (déptayaù) samagraà jagat tejobhiù äpürya (parivyäpya) pratapanti (santäpayanti).

text 30
öékä
tataù samantät kim ata äha —— lelihyasa iti. grasamäno ’pi gilan api san samagrän lokän sarvän etän vérän sarvato lelihyase ati-çayena bhakñayasi. kaiù? jvaladbhir vadanaiù. kiï ca he viñëo! tava bhäso déptayas tejobhir visphuraëaiù samagraà jagad vyäpya tévräù satyaù pratapanti santäpayanti.

text 31
anvayaù
ugra-rüpaù bhavän kaù? [iti] me äkhyähi (kathaya), te (tubhyaù) namaù astu, he deva-vara! praséda (prasanno bhava) [aham] ädyaà (ädi-puruñaà) bhavantaà vijïätum icchämi, hi [kintu] tava pravåttià (ceñöäà) na prajänämi.

text 31
öékä
yata evaà tasmät —— äkhyähéti. bhavän ugra-rüpaù ka ity äkhyähi kathaya. te tubhyaà namo ’stu. he deva-vara! praséda prasanno bhava. bhavantam ädyaà puruñaà viçeñeëa jïätum icchämi. yatas tava pravåttià ceñöäà kim artham evaà pravåtto ’séti na jänämi, evam bhütasya tava pravåttià värtäm api na jänäméti vä.

text 32
anvayaù
çré-bhagavän uväca, —— loka-kñaya-kåt, (lokänäà kñayaà näçaà karoti yaù saù) pravåddhaù (aty-ugraù) kälaù [ahaà] asmi, lokän (präëinaù) samähartum (grasitum) iha pravåttaù (asmi), api, tväm åte (vinä) praty-anékeñu (ubhaya-pakñéya-sainyeñu) ye yodhäù (yoddhäraù) avasthitäù, [te] sarve na bhaviñyanti (jéviñyanti).

text 32
öékä
evaà prärthitaù san çré-bhagavän uväca —— käla iti tribhiù. lokänäà kñaya-kartä pravåddho ’ty-utkaöaù kälo ’smi. lokän präëinaù saàhartum iha loke pravåtto ’smi. ataù åte tväà hantäraà vinäpi ete na bhaviñyanti jéviñyanti. yady api tvayä na hantavyäù ete, tathäpi mayä kälätmanä grastäù santo mariñyanty eva. ke te? praty-anékeñu anékäni anékäni prati bhéñma-droëädénäà sarväsu senäsu ye yoddhäro ’vasthitäs te sarve ’pi.

text 33
anvayaù
tasmät tvam uttiñöha (yuddhäya sannaddho bhava) yaçaù labhasva, çatrün jitvä samåddhaà (dhana-dhänyädi-pürëaà niñkaëöakaà) räjyaà bhuìkñva. pürvam eva mayä ete (yodhäù) nihatäù, he savya-säcin (savyena vämena hastena [dakñiëa-hastavat] säcituà väëän sandhätuà çélaà yasya tädåça arjuna)! tvaà nimitta-mätraà bhava.

text 33
öékä
tasmäd iti. yasmäd evaà tasmät tvaà yuddhäyottiñöha. devair api durjayä bhéñmädayo ’rjunena nirjitä ity evam bhütaà yaço labhasva präpnuhi, ayatnataç ca çatrün jitvä samåddhaà räjyaà bhüìkñva. ete ca tava çatravas tvadéya-yuddhät mayaiva pürvam eva kälätmanä nihata-präyäs tathäpi tvaà nimitta-mätraà bhava. he savyasäcin! savyena vämena hastena säcituà çarän sandhätuà çélaà yasyeti vyutpattyä vämenäpi väëa-kñepät savyasäcéty ucyate.

text 34
anvayaù
droëaà ca bhéñmaà ca jayadrathaà ca karëaà ca tathä [mayä hatän] anyän api yodha-vérän tvaà jahi (vinäçaya), mä vyathiñöhäù (tvaà çokaà mä kärñéù) raëe sapatnän (çatrün) jetäsi (jeñyasi) [ataù] yudhyasva.

text 34
öékä
“na caitad vidmaù kataran no garéyo yadä jayema yadi vä no jayeyur” iti äçaìkä säpi na käryety äha —— droëam iti. yebhyas tvaà çaìkase tän droëädén mayaiva hatän tvaà jahi ghätaya. mä vyathiñöhäù çokaà mä kärñéù, sapatnän çatrün raëe yuddhe niçcitaà jetäsi jeñyasi.

text 35
anvayaù
saïjayaù uväca, —— keçavasya etat vacanaà çrutvä vepamänaù (kampamänaù) kiréöé (arjunaù) kåtäïjaliù (baddhäïjaliù) [san] kåñëaà namaskåtya bhéta-bhéta (bhétäd api bhétaù) eva praëamya sa-gadgadaà bhüyaù (punaù) äha.

text 35
öékä
tato yad våttaà tad eva dhåtaräñöraà prati saïjaya uväca —— etad iti. etat pürva-çloka-trayätmakaà keçavasya vacanaà çrutvä vepamänaù kampamänaù kiréöé arjunaù kåtäïjaliù sampüöé-kåta-hastaù kåñëaà namaskåtya punar apy äha uktavän. katham äha? —— bhaya-harñädy äveça-vaçäd gadgadena kaëöha-kampanena saha vartata iti sa-gadgadaà yathä syät tathä. kiï ca bhétäd api bhétaù san praëamya avanato bhütvä äha.

text 36
anvayaù
arjunaù uväca, —— he håñékeça! tava prakértyä (mahima-saìkértanena) jagat (sarvaà) prahåñyati, anurajyate ca, rakñäàsi (räkñasäù) bhétäni [santi] diçaù [prati] dravanti (paläyante), sarve siddha-saìghäù namasyanti (praëamanti) ca, [iti yat, tat] sthäne (yukti-yuktam eva).

text 36
öékä
sthäna ity ekädaçabhir arjunoktiù. sthäna ity avyayaà yuktam ity asminn arthe. he håñékeça! yata evaà tvam adbhuta-prabhävo bhakta-vatsalaç ca atas tava prakértyä mähätmya-saìkértanena na kevalam aham eva prahåñyäméti, kintu jagat sarvaà prahåñyati prakarñeëa harñaà präpnoti. etat tu sthäne yuktam ity arthaù, tathä jagad anurajyate ca anurägam upaiti iti yat, tathä rakñäàsi bhétäni santi diçaù prati dravanti paläyante iti yat. sarve yoga-tapo-manträdi-siddhänäà saìghä namasyanti praëamantéti yat etac ca sthäne yuktam eva na citram ity arthaù.

text 37
anvayaù
he mahätman! brahmaëaù api ädi-kartre (janakäya) garéyase (çreñöhäya) ca te (tubhyaà) kasmät na nameran (kathaà sarve na praëameyuù)? he ananta! he deveça! he jagan-niväsa! yat sat (vyaktaà), yat asat (avyaktaà), tat paraà yat (tac ca sad-asato param atétam) tat akñaraà (brahma) tvam [eva].

text 37
öékä
tatra hetum äha —— kasmäd iti. he mahätman! he ananta! he deveça! he jagan-niväsa! sarve kasmäd dhetoù te tubhyaà na nameran na namaskäraà kuryuù? katham bhütäya? brahmano ’pi garéyase gurutaräya ädi-kartre ca brahmaëo ’pi janakäya, kiï ca sad vyaktam asad avyaktaï ca täbhyäà paraà müla-käraëaà yad akñaraà brahma tat tvam eva. etair navabhir hetubhis tväà sarve namasyantéti na citram ity arthaù.

text 38
anvayaù
tvam ädi-devaù (devänäà brahmädénäm ädiù) puräëaù (anädiù) puruñaù, tvam asya viçvasya paraà (paramaà) nidhänam (äçrayaù), tvaà vettä (jïätä) vedyaà (jïeyaà) ca paraà ca dhäma (paramaà padam) asi, he ananta-rüpa! tvayä idaà viçvaà tatam (vyäptam).

text 38
öékä
kiï ca tvam ädi-devati. tvam ädi-devo devänäm ädiù yataù puräëo ’nädiù puruñas tvam; ata eva tvam asya viçvasya paraà nidhänaà laya-sthänaà tathä viçvasya vettä jïätä tvam. yac ca vedyaà vastu-jätaà paraï ca dhäma vaiñëavaà padaà tad api tvam eväsi; ata eva he ananta-rüpa! tvayaivedaà viçvaà tataà vyäptam, etaiç ca saptabhir hetubhis tvam eva namaskärya ity arthaù.

text 39
anvayaù
tvaà väyuù, yamaù, agniù, varuëaù, çaçäìkaù (candraù), prajäpatiù (brahmä), prapitämahaù (brahmaëo ’pi janakaù) ca, te (tubhyaà) sahasra-kåtvaù (sahasraçaù) namaù astu, punaù ca namaù astu, bhüyaù (punar api) te namaù astu.

text 39
öékä
itaç ca sarvais tvam eva namaskäryaù sarvad evätmakatväd iti stuvan svayam api namaskaroti —— väyur iti. väyv-ädi-rüpas tvam iti. sarvad evätmakatvopalakñaëärtham uktam, prajäpatiù pitämahas tasyäpi janakatvät prapitämahas tvam, atas te tubhyaà sahasraço namo ’stu. punaù sahasra-kåtvo namo ’stu, bhüyo ’pi pinar api sahasra-kåtvo namo nama iti.

text 40
anvayaù
purastät (agre) te (tubhyaà) namaù, atha påñöhataù (paçcät) namaù astu; he sarva (sarva-svarüpa)! sarvataù (sarväsu dikñu) eva (te namaù) he ananta-vérya (ananta-çakti-çälin)! amita-vikramaù (amitaù aparimitaù vikramaù paräkramo yasya saù) tvaà sarvaà samäpnoñi (vyäpnoñi), tataù [tvaà] sarvaù (sarvaù viçvaù viçva-rüpo ’séty arthaù).

text 40
öékä
bhakti-çraddhäbhayäti-çayena namaskäreñu tåptim anadhigacchan punar api bahuçaù praëamati —— nama iti. he sarva! sarvätman! tava purastäd agre atha anantaraà påñöhataù namaù evaà sarväsu dikñu tubhyaà namo ’stu. sarvätmakatvam upapädayann äha —— anantaà véryaà sämarthyaà yasya tathä amito vikramaù paräkramo yasya sa evam bhütas tvaà sarvaà viçvaà samyag antar bahiç ca samäpnoñi vyäpnoñi. suvarëam iva kaöaka-kuëòalädi-svakäryaà vyäpya vartase; tataù sarva-rüpo ’si.

texts 41–42
anvayaù
tava mahimänam (mähätmyam) ajänatä api mayä pramädät (anavadhäna-vaçät) praëayena (snehena) vä sakhä iti matvä he kåñëa! he yädava! he sakhe iti yat idaà prasabham (haöhät) uktaà, he acyuta! vihära-çayyäsana-bhojaneñu ekaù (ekakaù) athavä tat-samakñaà (bandhu-sammukhe) avahäsärthaà (upahäsäya) yat asat-kåtaù (tiraskåtaù) asi, aham aprameyam (acintanéya-prabhävaà) tväà tat kñämaye (kñamäà kärayämi prärthayäméty arthaù).

texts 41–42
öékä
idänéà bhagavantaà kñamäpayati —— sakheti dväbhyäm. tvaà präkåtaù sakheti matvä prasabhaà haöhät tiraskäreëa yad uktaà, tat kñämaye tväm ity uttareëänvayaù, kià tat? he kåñëa he yädava he sakheti ca. sandhir ärñaù. prasabhoktau hetuù —— tava mahimänam idaï ca viçva-rüpam ajänatä mayä pramädät praëayena snehena vä yad uktam iti. kiï ca yac ceti. he acyuta! yac ca parihäsärthaà kréòädiñu tiraskåto ’si ekaù kevalaù sakhén vinä rahasi sthitaù ity arthaù. atha vä tat-samakñaà teñäà parihasatäà sakhénäà samakñaà purato ’pi, tat sarvam aparädha-jätaà tväm aprameyam acintya-prabhävaà kñämaye kñamäà kärayämi.

texts 43–44
anvayaù
tvaà caräcarasya lokasya (jagataù) pitä (janakaù), tvaà garéyän (çreñöhaù), guruù, püjyaù ca asi, he amita-prabhäva! loka-traye api tvat-samaù (tava tulyaù) na asti abhyadhikaù (tvad-adhikaù) anyaù (aparaù) kutaù [syät]? tasmät ahaà käyaà (çaréraà) praëidhäya (nipätya) praëamya, éçam (jagad éçvaram) éòyaà (stutyaà) tväà prasädaye (prasädayämi), he deva! putrasya pitä iva sakhyuù sakhä iva priyäyäù priyaù iva [mama aparädhaà] soòhum (kñantum) arhasi.

texts 43–44
öékä
acintya-prabhävatvam eväha —— piteti. na vidyate pratimä upamä yasya so ’pratimas tathä-vidhaù prabhävo yasya tava he apratima-prabhäva! tvam asya caräcarasya lokasya pitä janako ’si; ataeva püjyaç ca guruç ca guror api garéyäàç ca gurutaraù; ato loka-traye ’pi tvat sama eva tävad anyo nästi parameçvaräd anyasyäbhävät tvatto ’dhikaù punaù kutaù syät. yasmäd evaà tasmäd iti. tasmät tväm éçaà jagataù sväminam éòyaà prasädaye prasädayämi. katham? käyaà praëidhäya daëòavan nipätya praëamya prakarñeëa natvä, atas tvaà mamäparädhaà soòhuà kñantum arhasi. kasya ka iva putrasyäparädhaà kåpayä pitä yathä sahate, sakhyur mitrasyäparädhaà sakhä (sandhir ärñaù) nirupädhibandhur yathä sahate, priyaç ca priyäyä aparädhaà tat priyärthaà yathä tadvat.

text 45
anvayaù
he deva! tava adåñöa-pürvakaà [rüpaà] dåñövä håñitaù (änanditaù) asmi, bhayena ca me manaù pravyathitam (atéva vyäkulitam); tat (tasmät) eva me [pürvaà] rüpaà darçaya, he deveça! he jagan-niväsa! praséda (prasanno bhava).

text 45
öékä
evaà kñamäpayitvä —— prärthayate —— adåñöeti dväbhyäm. he deva! pürvam adåñöaà tava rüpaà dåñövä harñito ’smi, tathä bhayena ca me manaù pravyathitaà pracalitaà, tasmän mama vyathänivåttaye tad eva rüpaà darçaya. he deveça! he jagan-niväsa! prasanno bhava.

text 46
anvayaù
he viçva-murte! ahaà tväà tathä kiréöinaà gadinaà cakra-hastaà drañöum icchämi, he mahä-bäho! tena catur-bhujena rüpeëa eva bhava (ävirbhava).

text 46
öékä
tad eva rüpaà viçeñayann äha —— kiréöinam iti. kiréöavantaà gadävantaà cakra-hastaï ca tväà drañöum icchämi. pürvaà yathä dåñövän asmi tathaiva, ataù he sahasra-bäho! he viçva-mürte! idaà viçva-rüpam upasaàhåtya tenaiva kiréöädi-yuktena catur-bhujena rüpeëa bhava ävirbhava. tad anena çré-kåñëam arjunaù pürvam api kiréöädi-yuktam eva paçyatéti gamyate, yat tu pürvam uktaà viçva-rüpa-darçane “kiréöinaà gadinaà cakriëaï ca paçyämé”ti tad bahu-kiréöädy abhipräyeëa. yad vä etävantaà kälaà yaà tväà kiréöinaà gadinaà cakriëaï ca suprasannam apaçyaà tam evedänéà tejo-räçià durnirékñyaà paçyäméty eva tatra vacana-vyaktir ity avirodhaù.

text 47
anvayaù
çré-bhagavän uväca, —— he arjuna! prasannena mayä me (mama) ätma-yogät (ätmanaù yogäd yoga-mäyä-prabhävät) tava idaà tejo-mayam, anantam, ädyaà, viçvaà (viçvätmakaà) yat paraà (paramaà) rüpaà darçitaà, tvad-anyena (idaà) na dåñöa-pürvam (pürvaà na dåñöam).

text 47
öékä
evaà prärthitaù san tam äçväsayan çré-bhagavän uväca —— mayeti tribhiù. he arjuna! kim iti tvaà bibheñi? yato mayä prasannena kåpayä tavedaà param uttamaà rüpaà darçitam; ätmano mama yogät yoga-mäyä-sämarthyät. paratvam eväha —— tejo-mayaà viçvaà viçvätmakam anantam ädyaï ca yan mama rüpaà tvad anyena tvädåçäd bhaktäd anyena na pürvaà dåñöaà tat.

text 48
anvayaù
he kuru-pravéra! na veda-yajïädhyayanaiù (vedänäà, yajïänäà yajïa-vidyänäà kalpa-sütryädyänäm cädhyayanaiù) na dänaiù, na kriyäbhiù (agni-hoträdibhiù), na ca ugraiù (bahv-äyäsa-sädhyaiù) tapobhiù (cändräyaëädibhiù) evaà rüpaù (etädåça-viçva-rüpa-dharaù) ahaà tvad-anyena (tvattaù anyena kenäpi) nå-loke (manuñya-loke) drañöuà çakyaù.

text 48
öékä
etad darçanam ati-durlabhaà labdhvä tvaà kåtärtho ’séty äha —— na vedeti. vedädhyayana-vyatirekeëa yajïädhyayanasyäbhävät, yajïa-çabdena yajïa-vidyäù kalpa-süträdyä lakñyate, vedänäà yajïa-vidyänäï cädhyayanair ity arthaù. na ca dänaiù na ca kriyäbhir agni-hoträdibhir na cograis tapobhiç cändräyaëädibhir evaà rüpo ’haà tvatto ’nyena manuñya-loke drañöuà çakyaù, api tu tvam eva kevalaà mat-prasädena dåñövä kåtärtho ’si.

text 49
anvayaù
édåk (édåçaà) ghoraà (durdarçaà) mama idaà (madéyaà) rüpaà (viçva-rüpaà) dåñövä te vyathä mä [astu], vimüòha-bhävaù (vyäkula-cittatä) ca [mä astu] tvaà vyapetabhéù (vyapetä dürébhütä bhéù bhayaà yasya saù nirbhaya ity arthaù) prétamanäù (änandita-cittaù) ca (san) punaù me (mama) idaà tat (prasiddhaà saumyam) eva rüpaà prapaçya.

text 49
öékä
evam api cetta-vedaà ghoraà rüpaà dåñövä vyathä bhavati tarhi tad eva rüpaà darçayäméty äha —— mä te iti. édåk édåçaà ghoraà madéyaà rüpaà dåñövä te vyathä mästu, vimüòhatvaï ca mästu. vigata-bhayaù préta-manäç ca san punas tvaà tad evedaà mama rüpaà prakarñeëa paçya.

text 50
anvayaù
saïjayaù uväca, —— mahätmä (mahän viçälaù ätmä deho yasya saù viçva-rüpa-dhara ity arthaù) väsudevaù (vasudeva-putraù svayaà bhagavän çré-kåñëaù) arjunam iti uktvä bhüyaù (punaù) saumya-vapuù (çänta-mürtiù) bhütvä tathä [catur-bhüjaà] svakaà (nijaà) rüpaà darçayäm äsa, punaù bhétam enam (arjunaà) äçväsayäm äsa ca.

text 50
öékä
evam uktvä präktanam eva rüpaà darçitavän iti saïjaya uväca —— itéti. çré-väsudevo ’rjunam evam uktvä yathä pürvam äsét tathaiva kiréöa-gadädi-yuktaà catur-bhujaà svéyaà rüpaà punar darçayäm äsa. enam arjunaà bhétam eva prasanna-vapur bhütvä punar apy äçväsitavän. mahätmä viçva-rüpaù kåpälur iti vä.

text 51
anvayaù
arjunaù uväca, —— he janärdana! tava idaà saumyaà (çäntaà) mänuñaà rüpaà dåñövä idänéà (samprati) [ahaà] sa-cetäù (prasanna-cittaù) saàvåttaù (jätaù), prakåtià (sva-sthatäà) ca gataù (präptaù) asmi.

text 51
öékä
tato nirbhayaù sann arjuna uväca —— dåñövedam iti. sa-cetäù prasanna-citta idänéà saàvåtto jäto ’smi; prakåtià svästhyaï ca präpto ’smi. çeñaà spañöam.

text 52
anvayaù
çré-bhagavän uväca, —— [tvaà] mama idaà su-durdarçaà (ati-çayena drañöum açakyaà) yat rüpaà (viçva-rüpaà) dåñöavän asi, deväù api nityam (sarvadä) asya rüpasya darçana-käìkñiëaù (darçanaà käìkñanti abhilañanti).

text 52
öékä
sva-kåtasyänugrahasyäti-durlabhatvaà darçayan çré-bhagavän uväca —— su-durdarçam iti. yan mama viçva-rüpaà dåñöavän asi idaà su-durdarçam aty-antaà drañöum açakyam. ato devä apy asya rüpasya nityaà sarvadä darçanam icchanti kevalaà na punar idaà paçyanti.

text 53
anvayaù
[tvaà] yathä mäà dåñöavän asi, evaà-vidhaù (viçva-rüpa-dharaù) ahaà na vedaiù (veda-päöhaiù), na tapasä (cändräyaëädinä), na dänena, na ca ijyayä (yajïänuñöhänena) drañöuà çakyaù.

text 53
öékä
tatra hetum äha —— näham iti. spañöärthaù.

text 54
anvayaù
he parantapa arjuna! tu (kintu) ananyayä (na vidyate anyaù upäsyatvena yatra tayä) bhaktyä evaà-vidhaù (viçva-rüpaù) ahaà tattvena (paramärthataù) jïätuà [çästrataù] drañöuà [pratyakñataù] praveñöuà ca çakyaù.

text 54
öékä
tarhi kenopäyena drañöuà çakya iti taträha bhaktyä tv iti. ananyayä mad-eka-niñöhayä bhaktyä tu evam bhüto viçva-rüpo ’haà, tattvena paramärthato jïätuà çakyaù çästrato drañöuà pratyakñataù praveñöuï ca täd-ätmyena çakyo nänyair upäyaiù.

text 55
anvayaù
he päëòava (päëòu-putra arjuna)! yaù mat-karma-kåt (mad-arthaà karma yägädikaà karotéti) mat-paramaù (aham eva paramaù puruñärtho yasya saù) mad-bhaktaù (mama eva bhaktaù äçritaù çaraëäpannaù) saìga-varjitaù (äsakti-çünyaù) sarva-bhüteñu nirvairaù (droha-varjitaù), saù mäm eti (präpnoti).

sevakasyäsya dénasya saubhägyaà nästi tädåçam
yena tväm aham ékñe ’tra karuëäà vinä mädhava

tava çrépäda-padma me prärthanä jagad-éçvara
asminn eva januù-käle drañöuà tväà pärayämi hi

iti çrémad-bhagavad-gétäyäm oà-kära-nätha-sevaka —— çré-räma-raïjana-kävya-vyäkaraëa-tértha-kåtänvaya-sambalitäyäà viçva-rüpa-darçana-yogo näma ekädaço ’dhyäyaù.

text 55
öékä
ataù sarva-çästrärtha-säraà paramaà rahasyaà çåëvity äha —— mat-karma-kåd iti. mad-arthaà karma karotéti mat-karma-kåt, aham eva paramaù puruñärtho yasya saù, mamaiva bhakta äçritaù, puträdiñu saìga-varjitaù, nirvairaç ca sarva-bhüteñu, evam bhüto sa mäà präpnoti nänya iti.

devair api su-durdarçaà tapo-yajïädi-koöibhiù
bhaktäya bhagavän evaà viçva-rüpam adarçayat

iti çrémad-bhagavad-gétäyäà çré-çrédhara-svämé-kåta-öékäyäà viçva-rüpa-darçanaà näma ekädaço ’dhyäyaù.