çré-närada-païca-rätram

(2.1)

dvitéya-rätre prathamo 'dhyäyaù
athädhyätmika-varëanam

çré-mahädeva uväca—
näräyaëaà namas kåtya paramätmänam éçvaram |
çåëu närada vakñyämi paramaà dharmam épsitam ||1||
prakåteù param iñöaà ca sarveñäm abhiväïchitam |
svecchämayaà paraà brahma païca-räträbhidhaà småtam ||2||
käraëaà käräëänäà ca karma-müla-nikåntanam |
ananta-béja-rüpaà ca sväjïäna-dhvänta-dépakam ||3||
sarveçvaraà sarva-dhäma paraà vairägya-käraëam |
paramaà paramänanda-mäyä-bandha-nikåntanam ||4||
nirliptaà nirguëaà säraà vedänäà gopanéyakam |
karmiëäà karmaëäà çaçvat säkñi-rüpaà sunirmalam ||5||
brahmeça-çeña-pramukha-deva-vandyaà praçaàsitam |
veda-jïänägocaraà taà yoginäà präëataù priyam ||6||
sarvädhäraà ca sarvädyaà sarva-sandeha-bhaïjanam |
sarväbhéñöa-pradätäraà sarveñäà ca sudurlabham ||7||
durärädhyaà ca sarveñäà bhakti-sädhyaà ca muktidam |
maìgalyaà maìgalärhaà ca sarva-vighna-vinäçanam ||8||
pavitraà tértha-pütaà ca maìgalänäà ca maìgalam |
varaà sva-pada-dätäram bhakti-däsya-pradaà hareù ||9||
päpa-ghnaà puëyadaà çuddhaà päpendha-dähanänalam |
sarvävatära-béjaà taà sarvävatära-varëanaà ||10||
çruti-jïaà çruti-durbodhaà sarveñäà çruti-sundaram |
prasädadaà cäçu-toñaà prasäda-guëa-saàyutam ||11||
païca-rätraà idaà brahman païca-saàvädam eva ca |
yatra païca-vidhaà jïänaà triñu lokeñu durlabham ||12||
kåñëena brahmaëe dattaà goloke virajä-taöe |
nirämaye brahma-loke mahyaà dattaà ca brahmaëä ||13||
purä sarvädi-sarge ca sarva-jïäna-pradaà çubham |
mayä tubhyaà pradattaà ca jïänämåtam abhépsitam ||14||
tvam eva veda-vyäsäya paçcäd däsyasi niçcitam |
vyäso däsyati puträya nirjane 'pi çukäya ca ||15||
ataù paraà na dätavyaà yasmai kasmai ca närada |
vinä näräyaëäàçaà taà vyäsa-devaà supuëyadam ||16||
satyaà satya-svarüpaà ca saté-satyavaté-sutam |
krameëa varëanaà sarvam eka-cittaà niçämaya ||17||
sarvädyädhyätmikaà jïänaà veda-säraà manoharam |
durgaà nänä-prakäraà ca nänä-tantreñu putraka ||18||
sarva-säroddhåtaà tatra çré-kåñëa-päda-sevanam |
sarveñäà sammataà jïänaà nirliptaà bhava-bandhataù ||19||
lakña-çlokam idaà çästraà çré-kåñëena kåtaà purä |
kathayämi kathaà brahman svalpaà saàkñepataù çåëu ||20||
äbrahma-stamba-paryantaà sarvaà kåñëaà caräcaram |
punas tasmin pralénaà ca punar eva ca sambhavam ||21||
eka eveçvaraù çaçvad viçveñu nikhileñu ca |
sarve tat-karma-siddhäç ca mohitäs tasya mäyayä ||22||
anantasya ca kåñëasyäpy anantaà guëa-kértanam |
ananta-rüpä kértiç cäpy anantaà jïänam eva ca ||23||
nämäny asyäpy anantäni tértha-pütäni närada |
anantäni ca viçväni vicitra-kåtrimäëi ca ||24||
nänä-vidhäni sarväëi jéva-rüpäëi sarvataù |
madhyamäni ca kñudräëi mahanti cäpi sarvataù ||25||
påthak påthaK ca pratyekaà pratyakñaà sarva-jéviñu |
santataà santi ye deväù santo jänanti niçcitam ||26||
paramätma-svarüpaç ca bhagavän rädhikeçvaraù |
nirliptaù säkñi-rüpaç ca sa ca karmasu karmiëäà ||27||
jévas tat-pratibimbaç ca bhoktä ca sukha-duùkhayoù |
kecid vadanti taà nityaà käraëasya guëena ca ||28||
vidyamänät tirodhänaà tirodhänäc ca saàbhavaù |
dehäd dehäntaraà yänti na måtyus tasya kutracit ||29||
tataù pralénaù pralayaù paraà sarvälayälaye |
ato nitya-svarüpaç ca jéva eva yathätmakaù ||30||
kecid vadanty anityaç ca mithyaiva kåtrimaù sadä |
praléyate punas tatra  pratibimbo yathä raveù ||31||
yathaiva çäta-kumbheñu nirmaleñu jaleñu ca |
pratyekaà pratibimbaç ca dåçya eva hi jévinäm ||32||
punaù praléyate sürye gateñu ca ghaöeñu ca |
evaà candrasya boddhavyaà darpaëe jévane yathä ||33||
tasmin nityaà paraà brahma sajévo nitya eva saù |
sarväntarätmä bhagavän pratyakñaà prati-jéviñu ||34||
ahaà jïäna-svarüpaç ca jïänädhiñöhätå-devatä |
buddhi-rüpä bhagavaté sarva-çakti-svarüpiëé ||35||
iyaà durgä tava puro viñëu-mäyä sanätané |
anayä mohitäù sarve kåñëa-bhaktaà vinä mune ||36||
manaù-svarüpo brahmä ca mano 'dhiñöhätå-devatä |
svayaà sa viñayé viñëuù präëäù païca-svarüpiëaù ||37||
ete hy abhyantare devé candraù süryaç ca cakñuñoù |
sarve candrädayo deväç cendriyeñu påthak påthak ||38||
dharmaù çéraç ca sarveñäà jaöhare ca hutäçanaù |
präëäd bhinnaç ca pavanaù sa viçväsaù prakértitaù ||39||
guëeçaù kaëöha-deçasyo vighnado vighna-näça-kåt |
skandaù pratäpa-rüpaç ca kämo manasi kämadaù ||40||
päpaà puëyaà hådayajaà lakñméù sattvänusäriëé |
äkaëöha-deçät sarveñäà rasanäsu sarasvaté ||41||
saiva mantraëä-rüpä påthaì muktyä ca sarvataù |
buddhijäù çaktayaù sarvä vidyante sarva-jantuñu ||42||
nidrä tandrä dayä çraddhä tuñöiù puñöiù kñamä ca kñut |
lajjä tåñëä yathecchä ca çäntiç cintä jarä jaòä ||43||
yäte svämini yänty ete nara-devam ivänugäù |
cintä jvarä ca satataà çobhäà puñöià ca dveñöià ca ||44||
sarveñäà jévinäm eva deho 'yaà päïca-bhautikaù |
påthivé väyur äkäças tejas toyam iti småtaù ||45||
sva-dehe ca prapatite sva-bhägaà präpnuvanti ca |
påthak påthak ca pratyekam ekam eva krameëa ca ||46||
saìketa-pürvakaà näma tat smaranti ca bändhaväù |
rudanti satataà bhräntyä mäyayä mäyinas tathä ||47||
tasmät santo hi sevante çré-kåñëa-caraëämbujam |
nityaà satyam abhayadaà janma-måtyu-jarä-haram ||48||
prabhäta-svapnavad viçvam anityaà kåtrimaà mune |
pädma-padmärcitaà päda-padmaà bhaja harer mudä ||49||
mayoktaà prathamaà jïänaà jïänaà païca-vidheñu ca |
dvitéyaà çrüyatäà vatsa yat-säraà kåñëa-bhaktidam ||50||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
prathama-jïänädhyätmika-varëanaà näma
prathamo 'dhyäyaù
||1||

(2)
dvitéya-rätre dvitéyo 'dhyäyaù
atha bhakti-jïäna-nirüpaëam

çré-mahädeva uväca—
hari-bhakti-pradaà jïänaà jïänaà païca-vidheñu ca |
viduñäà väïchitä muktiù satataà paramä satäm ||1||
sä ca çré-kåñëa-bhakteç ca kaläà närhati ñoòaçém |
çré-kåñëa-bhakta-saìgena bhaktir bhavaté naiñöhiké ||2||
animittä ca sukhadä hari-däsya-pradä çubhä |
yathä våkña-latänäà ca navénaù komaläìkuraù ||3||
vardhate megha-varñeëa çuñkaù sürya-kareëa ca |
tathaiva bhaktäläpena  bhakti-våkña-naväìkuraù ||4||
vardhate çuñkatäà yäti cäbhaktäläpa-mätrataù |
tasmäd bhaktaiù sahäläpaà kurute paëòitaù sadä ||5||
yäty eväbhakta-saàsargäd duñöät sarpäd yathä naraù |
äläpäd gätra-saàsparçät çayanät saha-bhojanät ||6||
saïcaranti ca päpäni taila-vindum ivämbhasä |
saàsarga-jä guëä doñä bhavanty eva hi jévinäm ||7||
tasmät satäà hi saàsargaà santo väïchanti saàtatam |
mune saàsarga-jo doño vastünäà prabhaved iha ||8||
héna-dhätu-prasaìgena svarëa-doñaù prajäyate |
tasmäc ca héna-saàsargaà na väïchanti manéñiëaù ||9||
tasmäd vaiñëava-saàsargaà kurvanti vaiñëaväù sadä |
kurvanti vaiñëaväù çaçvat ñaò-vidhaà bhajanaà hareù ||10||
smaranaà kértanaà caiva vandanaà päda-sevanaà |
püjanaà satataà bhaktyä paraà svätma-nivedanam ||11||
gåhëäti bhakto bhaktyä ca kåñëa-mantraç ca vaiñëavät |
avaiñëaväd gåhétvä ca hari-bhaktir na vardhate ||12||
cäëòaläd api päpé sa çré-kåñëa-vimukho naraù |
niñphalaà tad-dharma-karma nädhikäré sa karmaëäm ||13||
çaçvad  açuciù päpiñöho nindäà kåtvä hasaty api |
bhagavantaà bhägavatam ätmänaà naiva manyate ||14||
guru-mukhät kåñëa-mantro yasya karëe viçed aho |
taà vaiñëavaà mahä-pütaà pravadanti purä-vidaù ||15||
mantra-grahaëa-mätreëa naro näräyaëänujaù |
puruñäëäà çataà särdhaà svätmänaà ca samuddharet ||16||
mätä-mahänäà çatakaà sodaraà mätaraà sutam |
bhåtyaà kalatraà bandhuç ca çiñya-vargäàs tathaiva ca ||17||
yadä näräyaëa-kñetre mantraà gåhëäti vaiñëavät |
viñëuù puàsäà sahasraà ca lélayä ca samuddharet ||18||
mayä çré-kåñëa-mantraç ca kåñëälaye mune purä |
goloke virajä-tére nére kñéra-nibhe 'male ||19||
çata-lakña-japaà kåtvä puëye våndävane vane |
çré-kåñëänugraheëaiva mantraù siddho babhüva me ||20||
brahma-bhälodbhavo 'haà ca sarvädi-sargato mune |
präptaà måtyuïjayaà jïänaà kåñëäc ca paramätmanaù ||21||
siddho måtyuïjayo 'haà nitya-nütana-vigrahaù |
brahmaëaù patanenaiva nimeño me yathä hareù ||22||
evaà teñäà pärñadänäà nästi måtyur yathä hareù |
yasmin dehe labhen mantraà vaiñëavo vaiñëaväd api ||23||
pürva-karmäçritaà dehaà tyaktvä sa pärñado bhavet |
païca-vaktreëa satataà tan-näma-guëa-kértanam ||24||
karomi bhäryayä särdhaà puträbhyäà cäpi närada |
tad dinaà durdinaà manye meghäc channaà na durdinam ||25||
yad dinaà kåñëa-saàläpa-kathä-péyuña-varjitam |
taà kñaëaà niñphalaà manye çré-kåñëa-kértanaà vinä ||26||
äyur harati kälaç ca puàsäà tat-kértanena ca |
taà kñaëaà maìgalaà manye sarva-harña-karaà param ||27||
tasmät päpäù paläyante vainateyäd ivoragäù |
brahmaëäpi purä labdhas tasmät tan-mantra eva ca ||28||
padma-näbha-näbhi-padme çata-lakñaà jajäpa sa |
tadälaläpa jïänaà ca nirmalaà såñöi-käraëam ||29||
animädika-siddhià  ca cakära tat-prabhävataù |
såñöià ca vividhäà kåtvä vidhätä ca babhüva saù ||30||
baraà tasmai dadau kåñëo mat-samatvaà bhaveti ca |
çeñas tat-kalayä pürvaà babhüva kaçyapätmajaù ||31||
tasmät sampräpa tan-mantraà siddhaù koöi-japena ca |
sahasra-çirasas tasya mastakasyaika-deçataù ||32||
viçvaà sarñapavat sarpasyaikadeçe yathä mune |
kürmas tat-kalayä pürvaà babhüväyonijaù svayam ||33||
anantas tat-påñöha-deçe gajendre maçako yathä |
väyv-ädhäraç ca kürmaç ca jalädhäraù saméraëaù ||34||
mahaj-jalaà mahä-viñëoù pratyekaà loma-küpataù |
mahä-viñëur jalädhäraù sarvädhäro mahaj-jalam ||35||
çünyäçrayaà nirädhäraà param etan mahaj-jalam |
tasmin mahaj-jale çete babhüva kalayä hareù ||36||
mahaj-jalaà mahä-väyur babhüva kalayä hareù |
rädhä-garbhodbhavo òimbhaù sa ca òimbhodbhavaù purä ||37||
babhaïja òimbhaù sahasä golokät preritas tathä |
bhütvä dvi-khaëòaà patito òimbho magno jalärëave ||38||
bälaç ca çete toye paryaìke ca yathä nåpaù |
mahä-viñëoç ca lomnäà ca vivareñu påthak påthak ||39||
brahmäëòäni ca pratyekam asaàkhyäni ca närada |
påthak påthak jalaà vyäptaà pratilomnaç ca küpataù ||40||
väyus tad-ürdhvaà pratyekaà tad-ürdhvaà kamaöhas tathä |
çeñaù kamaöha-påñöhe ca sahasra-mita-mastakaù ||41||
mastakasyaika-deçe ca òimbhaù sarñapavan mune |
òimbhäntare ca brahmäëòam anityaà kåtrimaà ca tat ||42||
òimbhäntare ca brahmäëòa-nirmäëa-kramam épsitam |
sadbhir jïätaà çruti-dvärä säkñäd dåñöaà mayä mune ||43||
evaà ca sapta-pätälaà yathaiväööhälikä-gåham |
prayayuù parinirmäëaà krameëa ca påthak påthak ||44||
atalaà vitalaà caiva sutalaà ca talätalam |
rasätalaà mahätalaà pätälaà parikértitam ||45||
vitalaà sundaraà çuddhaà nirmäëaà svargavan mune |
sad-ratna-racitaà sarvam éçvarecchä-vinirmitam ||46||
pätälädhas talaà kåñëaà gabhéraà ca bhayänakam |
òimbhädharaà taj-jalaà ca òimbhäòhaù çeña eva ca ||47||
atalopari toyaà ca toyopari vasundharä |
käïcané bhümi-saàyuktä  sapta-dvépa-manoharä ||48||
sapta-sägara-saàyuktä vana-çaila-saridyutä |
varttulä candra-vimbhäbhä jala-madhye 'bja-patravat ||49||
jambu-dvépaç ca tan-madhye lavaëodena veñöhitaù |
lavaëoda-samudraç ca lakña-yojana-prasthakaù ||50||
dairdhyaà tasmäd daça-guëo grämasya parikhä yathä |
upadvépair bahutaraiù çobhäyuktaiù samanvitaù ||51||
jambu-dvépe jambu-våkño vistérëo 'tivicitrakaù |
çyäma-varëaà pakva-phalaà gajendra-nibham eva ca ||52||
sumeru-çikharo yatra kailäsaù çaìkarälayaù |
ratnäkaro hima-girir dvépa-madhye manoharaù ||53||
meroç cäñöasu çåìgeñu viciträviñkåteñu ca |
yaträñöa-loka-pälänäm äçramäëi ca närada ||54||
indro vahniù pitå-patinair åto varuëo marut |
kuvera éçaù patayaù pürvädénäà diçäà kramät ||55||
eteñäm älayaà çuddhaà ramaëéyaà manoharam |
pürvasmäd eva pratyekaà krameëa ca påthak påthak ||56||
ürdhvaà çåìgo 'tivistérëo brahma-lokas tad-agrataù |
brahma-lokordhva-òimbhaç ca viçvaà òimbhäntaraà tathä ||57||
ürdhva-çåìge ñañöa-loke brahma-lokas tad-ürdhvataù |
bhür-loko 'pi bhuvar-lokaù svar-lokaç ca tathaiva ca ||58||
jana-loko mahar-lokaù satya-lokaç ca madhyataù |
catur-yuge satya-loke pürëo dharmaç ca santatam ||59||
brahma-lokasya väme ca dhruva-lokas tathaiva ca |
viçvaà ca brahma-lokäntaà srañöä såñöaïca kåtrimam ||60||
jambu-dvépaç ca kathito yathä dåñöo mayä mune |
sarit-çailair bahu-vidhaiù känanaiù kandarair yutaù ||61||
yatra bhärata-varñaà ca sarveñäm épsitaà varam |
karma-kñetraà satäà sadbhiù praçasyaà puëyadaà param ||62||
ävirbhävo 'tra kåñëasya yatra våndävanaà vanam |
anya-sthäne sukhaà janma niñphalaà ca gatägatam ||63||
bhärate ca kñaëaà janma särthakaà çubha-karma-jam |
aneka-janma-puëyena sädhünäà janma bhärate ||64||
kåñëänugrahato vidvän labdhvä ca janma bhärate |
na bhajet kåñëa-pädäbjaà tad atyanta-viòambanam ||65||
asärthakaà tasya janma våthä tad-garbha-yätanä |
niñphalaà tac-charéraà ca naçvaraà vyartha-jévanam ||66||
jévan måto hi päpé sa cäëòäläd adhamo 'çuciù |
bhuìkte nityam abhakñyaà cäpy anivedyaà harer aho ||67||
vië-mütra-kÿpta-bhakñyaà ca nityaà bhuìgkte ca çükaraù ||
nahi kÿptam abhakñyaà ca bhuìgkte sa çükarädhamaù ||68||
abhakñyaà brähmaëänäà tad anivedyaà harer aho |
annaà viñöhä jalaà mütraà yad viñëor aniveditam ||69||
nityaà pädodakaà bhuìkte naivedyaà ca harer dvija |
tan-mantra-grahaëaà kåtvä jévan-mukto hi bhärate ||70||
tasyaiva päda-rajasä sadyaù pütä vasundharä |
sarväny eva hi térthäni paviträëi ca närada ||71||
sa eva çuddhaù sarveñu sadyo mukto mahé-tale |
pade pade 'çva-medhasya labhate niçcitaà phalam ||72||
evaà bhåtyasya rakñärthaà kåñëo datvä sudarçanam |
tathäpi sustho na prétas taà tyaktum akñamaù kñaëam ||73||
evaà bhüto dayä-sindhur bhaktänugraha-kätaraù |
ataù santo hi taà tyaktvä na sevante suräntaram ||74||
jambu-dvépaç ca kathitaù svargän meru-krameëa ca |
anyeñäm api dvépänäà çrüyatäm anuvarttanam ||75||
jambu-dvépät paraù plakñas tato 'pi dvi-guëa-kramät |
våtaç cekñurasädena pürvasmäd dvi-guëena ca ||76||
pürvasmäd dvi-guëair yuktaù saric-chaila-vanädikaiù |
nänä-vidha-bhogäd yuktaù çuddho 'tisundaraù ||77||
tatra kréòanti tatra-sthä jarä-rogädi-varjitäù |
na tatra karmaëo janma bhuìkte karma purätanam ||78||
bhuktvä çubhäçubhaà karma svargaà vä narakaà punaù |
vrajanti te krameëaiva müòhäù präktanato mune ||79||
plakña-dvépät paraù çäka-dvépo hi sundaro mune |
pürvasmäd dvi-guëo yuktaù suroda-dvi-guëena ca ||80||
çäka-dvépat kuça-dvépo dvi-guëaù sumanoharaù |
pürvasmäd dvi-guëenaiva ghåtodena samävåtaù ||81||
kuça-dvépäc ca dvi-guëo vaka-dvépo mahä-mune |
våto dadhi-samudreëa kramät tad-dviguëena ca ||82||
vaka-dvépäc ca dvi-guëaù çälmali-dvépa eva ca |
pürvasmäd dvi-guëenaiva kñérodena samävåtaù ||83||
çveta-dvépaç ca kñérode copadvépo manoharaù |
tatraiva bhagavän viñëuù sevitaù sindhu-kanyayä ||84||
näräyaëäàço vaikuëöhaù çuddhaù sattva-guëäçrayaù |
çyämaç catur-bhujaù çänto vana-mälä-vibhüñitaù ||85||
catur-bhujaiù çyäma-varëaiù pärñadaiù pariväritaù |
brahmädibhis tüyamäno munibhiù sanakädibhiù ||86||
sukhado mokñadaù çrémän pradätä sarva-sampadäm |
dvépaç ca vartuläkäro viçuddhaç candra-vimbavat ||87||
yojanäyuta-vistérëo dairdhyaà ca tat-samaù sadä |
amülya-ratna-nirmäëo babhüva svecchayä hareù ||88||
ätmänaà manyate tucchaà viçva-karmä nirékñya yam |
samävåtaà pärñadänäà çivirair lakña-koöibhiù ||89||
udyänaiù kalpa-våkñäëäà saàsaktaà çata-koöibhiù |
çata-koöibhir añöäbhiù käma-dhenubhir ävåtam ||90||
puñpodyänair ävåtaiç ca sarobhiù çata-koöibhiù |
gandharvair nartakaiù siddhair yogendrair apsaro-gaëaiù  ||91||
tasmäd dvépäc ca dvi-guëaù krauïca-dvépo manoharaù |
pürvasmäd dvi-guëenaiva jalodena samävåtaù ||92||
sapta-dvépäç ca kathitäù sarit-sägara-känanäù |
çailair bahu-vidhair yuktäù sundaraiù kandarodaraiù ||93||
tat-parä käïcané bhümiù sarva-sattva-vivarjitä |
tejaù-svarüpä paramä prajvalanté diväniçam ||94||
evaà òimbhodara-sthaà ca viçvaà viçva-såjä kåtam |
òimbhas tal-loma-küpe ca mahä-viñëuç ca närada ||95||
yävanti loma-küpäëy aviñkåtäni harer aho |
tävanty eva hi viçväni cäsaàkhyäni ca närada ||96||
jale çete mahä-viñëur jalaà tat-pratilomasu |
jalopari mahä-väyur väyor upari kacchapaù ||97||
kacchapopari çeñaç ca gajendra-maçako yathä |
sahasram ürdhvaà çeñasya mastakasyaika-deçataù ||98||
viçvädhäraç ca òimbhaç ca çürpe ca sarñapo yathä |
sa eva ca mahä-viñëuù kåñëasya paramätmanaù ||99||
ñoòaçäàço bhagavataù parasya prakåteù pareù |
brahmädi-stamba-paryantaà sarvaà mithyaiva närada |
bhaja satyaà paraà brahma rädheçaà tri-guëät param ||100||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
bhakti-jïäna-nirüpaëaà näma
dvitéyo 'dhyäyaù
||2||

(3)
dvitéya-rätre tåtéyo 'dhyäyaù
atha hari-bhakti-nirüpaëaà

çré-närada uväca—
çrutaà nätha kim amåtam apürvaà paramädbhutam |
bhakti-jïänaà paraà çuddham amalaà komalaà vibho ||1||
ataù paraà yam aparaà tértha-kérter guëäntaram |
jïänämåtaà rasaà çuddhaà kathyatäà çravaëämåtam ||2||

çré-mahadeva uväca—
guëäntaraà tértha-kérteù ko vä vaktuà kñamo mune |
nähaà brahmä ca çeñaç ca dharmaù süryas tathaiva ca ||3||
näräyaëarñir bhagavän nararñiù kapilas tathä |
sanat-kumäro vedäç cäñyanyaù ko vä na bhäraté ||4||
paramätmä yathä dåñöaù simä ca nabhasas tathä |
yathä dåñöaà manaç cäpi buddhir jïänaà vivecanam ||5||
tathä guëaç ca kåñëasya sarvä jïätaç ca närada |
tathäpi vakti taj jïänaà paëòitaç ca yathägamam ||6||
kaläù kaläàçäs tasyäpi ye ye santaç ca yoginaù |
te mahäntaç ca püjyäç cäpy aàçaà vaktuà ca kaù kñamaù ||7||
naiva kåñëät paro devé naiva kåñëät paraù pumän |
naiva kåñëät paro jïäné na yogé ca tataù paraù ||8||
naiva kåñëät paroù siddhas tat-paro 'pi nahéçvaraù |
na tat-paraç ca janako viçveñäà paripälakaù ||9||
na tat-paraç balavän buddhimän kértimäàs tathä |
na tat-paraù satya-vädé dayävän bhakta-vatsalaù ||10||
na tat-paraç ca guëavän suçélaç ca jitendriyaù |
çuddhäçrayaç ca çuddhaç ca na tasmäd bhakta-vatsalaù ||11||
na tasmät paro dharmé pradätä sarva-sampadäm |
nahi tasmädt paraù çänto laksmé-käntät paraç ca kaù ||12||
ananta-koöi-brähmäëòo mohito mäyayä yayä |
sä cätibhétä purato yam eva stotum akñamä ||13||
sarasvaté jaòé-bhütä yam eva stotum akñamä |
mahä-lakñméç cätibhétä päda-padmaà nisevate ||14||
pratyekaà prativiçveñu mahä-viñëuç ca lomasu |
koöiçaù koöiçaù santi devä brahmädayo mune ||15||
yathä reëur asaàkhyaç ca tathä viçväni närada |
eteñäm éçvaraç caiko rädheçaù prakåteù paraù ||16||
ity evaà kathitaà kiïcit kià bhüyaù çrotum icchasi |
anirüpyaù kåñëa-guëo yathä viçvaà yathä rajaù ||17||

närada uväca—
rädhodbhavaà vada vibho çrotuà kautühalaà mama |
kä vä sä kuta utpannä tat-prabhävaç ca kaù çiva ||18||

çré-mahädeva uväca—
sarvädi-sarga-paryantaà çåëu närada man-mukhät |
eko 'yaà na dvitéyaç ca deho me tejaso 'ntare ||19||
goloko nitya-vaikuëöho yathäkäço yathädiçaù |
yathä sa paramätmä ca sarveñäà jagatäm api ||20||
dvi-bhujaù so 'pi goloke babhräma räsa-maëòale |
gopa-veñaç ca taruëo jalada-çyäma-sundaraù ||21||
koöén sadåçaù çrémäàs tejasä prajvalann iva |
atéva-sukha-dåçyaç ca koöi-kandarpa-ninditaù ||22||
dåñövä çünyaà sarva-viçvam ürdhvaà cädhopi tulyakam |
såñöy-unmaukhaç ca çré-kåñëaù såñöià kartuà samudyataù ||23||
eka éçaù prathamato dvidhä-rüpo babhüva saù |
ekä stré viñëu-mäyä yä pumän ekaù svayaà vibhuù ||24||
sa ca svecchämayaù çyämaù saguëo nirguëaù svayam |
täà dåñövä sundaréà léläà ratià kartuà samudyataù ||25||
sä dadhäva nacoväca bhétä manasi kampitä |
täà dhåtvorasi saàsthäpya sa uväcätilajjitäm ||26||
stré-jäty-adhiñöhätå-devéà müla-prakåtim éçvarém |
tat-präëädhiñöhätå-devéà tad-vämäìga-samudbhaväm ||27||

çré-bhagavän uväca—
mama präëädhidevé tvaà sthirä bhava mamorasi |
atra sthänaà mayä dattaà tubhyaà präëeçvari priye ||28||
präëebhyo 'pi priyatame paramädyä sanätani |
tyaja lajjäà kñamäçéle nava-saàgama-lajjite ||29||

ity evam uktvä täà devéà priyäà kåtvä sva-vakñasi |
cucumba gaëòaà kaöhinam äçiçleña-stanaà mudä ||30||
çayyäha rati-kartéà kåtvä payaù phena-nibhä çubhäm |
sugandhi-väyu-saàyuktä puñpa-candana-cärcitäm ||31||
sa reme rämayä särdhaà yävad vai brahmaëo vayaù |
vidagdhayä vidagdhena babhüva saìgamaù çubhaù ||32||
etad-ante tad-udare véryädhänaà cakära saù |
garbhaà dadhära sä devé yävad vai brahmaëo vayaù ||33||
bhüri-çrameëa kåñëasya gätre dharmo babhüva ha |
adhaù papäta tad bindukaëam eva ca närada ||34||
dadhära taj-jalaà çünye nitya-väyuç ca yogataù |
tad eva plävayäm äsa viçve corasi sarvataù ||35||
räse saàbhüya taruëém ädadhära hareù puraù |
tena rädhä samäkhyätä purä-vidbhiç ca närada ||36||
kåñëa-vämäàça-saàbhütä babhüva sundaré purä |
yasyäç cäàçäàça-kalayä babhüvur deva-yoñitaù ||37||
rä-çabdoc cäraëäd bhakto bhaktià muktià ca rätià saù |
dhä-çabdoç cäraëenaiva dhävaty eva hareù padam ||38||
suñäva òimbhaà sä devé räse våndävane vane |
dåñövä òimbhaà krudhä rädhä prerayäm äsa pädataù ||39||
papäta òimbhastoye ca dvi-khaëòaç ca babhüva saù |
òimbhäntare ca yo välo mahä-viñëuù sa eva hi ||40||
tal-loma-vivareñv eva brahmäëòäni påthak påthak |
pratyekaà mäyayäsaàkhya-òimbhäç cäpy abhavan purä ||41||
viçVäny eva hi bhüréëi teñäm abhyantaraà mune |
babhüvur evaà kramataù pratyekaà ca påthak påthak ||42||
ity evaà kathitaà vipra rädhikäkhyänam eva ca |
gopanéyaà puräëeñu svädu svädu pade pade ||43||
janma-måtyu-jarä-vyädhi-haraà mokña-karaà param |
hari-däsya-pradaà tasya bhaktidaà çubhadaà çubham ||44||
sarvaà te kathitaà vatsa yat te manasi väïchitam |
yathä çrutaà kåñëa-mukhät kià bhüyaù çrotum icchasi ||45||

çré-närada uväca—
kim apürvaà çrutaà çambho yogéndräëäà guror guro |
samäsena sarvam uktaà vyäsena vaktum arhasi ||46||
purä tvayoktaà devénäà devänäà caritaà çiva |
jagat-prasüà ca påcchatéà pärvatéà puñkaräçrame ||47||
rädhäkhyänaà tatra noktaà kathaà vä viduñäà guro |
sarva-béjeçvara sarva-veda-käraëa-käraëa ||48||
mäà bhaktam anuraktaà ca vada veda-vidäà vara |
kåpäà kuru kåpä-sindho déna-bandho parät para ||49||

çré-mahä-deva uväca—
apürvaà rädhikäkhyänaà gopanéyaà sudurlabham |
sadyo mukti-pradaà çuddhaà veda-säraà supuëyadam ||50||
yathä brahma-svarüpaç ca çré-kåñëaù prakåteù paraù |
tathä brahma-svarüpä ca nirliptä prakåteù parä ||51||
yathä sa eva saguëaù käle karmänurodhataù |
tathaiva karmaëä käle prakåtis tri-guëätmikä ||52||
tasyaiva parameçasya präëeñu rasanäsu ca |
buddhau manasi yogena prakåteù sthitir eva ca ||53||
ävir-bhävas tiro-bhävas tasyäù kälena närada |
na kåtrimä ca sä nityä satya-rüpä yathä hariù ||54||
präëädhiñöhätré yä devé rädhä-rüpä ca sä mune |
rasanädhiñöhätré  yä devé durgä durgati-näçiné ||55||
buddhy-adhiñöhätré yä devé durgä durgati-näçiné |
adhunä yä hima-gireù kanyä nämnä ca pärvaté ||56||
sarveñäm api devänäà tejaùsu samädhisöhatä |
saàhantré sarva-daityänäà deva-vairi-vimardané ||57||
sthäna-dätré ca teñäà ca dhätré tri-jagatäm api |
kñut-pipäsä dayä nidrä tuñöiù puñöiù kñamä tathä ||58||
lajjä bhräntiç ca sarveñäm adhidevé prakértitä |
mano 'dhiñöhätré devé sä sävitré vipra-jätiñu ||59||
rädhä-vamäàça-sambhütä mahä-lakñméù prakértitä |
aiçvaryädhiñöhätré devéçvarasya hi närada ||60||
tad-aàçä sindhu-kanyä ca kñéroda-mathanodbhavä |
martya-lakñméç ca sä devé patné kñéroda-çäyinaù ||61||
tad-aàçä svarga-lakñméç ca çakrädénäà gåhe gåhe |
svayaà devé mahä-lakñméù patné vaikuëöha-çäyinaù ||62||
sävitré brahmaëaù patné brahma-loke nirämaye |
sarasvaté dvidhä-bhütä puraiva säjïayä hareù ||63||
sarasvaté bhäraté ca yogena siddha-yoginé |
bhäraté brahmaëaù patné viñëoù patné sarasvaté ||64||
rädhädhiñöhätré devé ca svayaà raseçvaré parä |
våndävane ca sä devé pari-pürëatamä saté ||65||
räsa-maëòala-madhye ca räsa-kréòäà cakära sä |
kåñëa-carvita-tämbülaà cakhäda rädhikä saté ||66||
rädhä-carvita-tämbülaà cakhäda madhu-südanaù |
ekäìko hi tanor bhedo dugdha-dhäraëyayor yathä ||67||
bhedakä narakaà yänti yävac candra-diväkarau |
tayor bhedaà kariñyanti ye ca nindanti rädhikäm |
kumbhé-päkena pacyante yävad vai brahmaëo vayaù ||68|| 

çré-närada uväca—
rädhä-mantreñu yo mantraù pradhänaù püjtaù satäm |
tan me brühi jagan-nätha yad dhyänaà kavacaà stavam ||69||
püjä-vidhänaà tan-mantraà yad yat püjä-phalaà çiva |
samäsena kåpä-sindho mäà bhaktam api kathyatäm ||70||

çré-mahädeva uväca— 
näräyaëarñiëä dattaà subhadra-brähmaëäya ca |
kavacaà yan muni-çreñöha tad eva kavacaà paraà ||71||
ñaò-askharé mahä-vidyä çré-kåñëenaiva sevitä |
sära-bhütä ca mantreñu däsya-bhakti-pradä hareù ||72||
dhyäëaà stotraà sarva-püjyaà säma-vedoktam eva ca |
kärtiké-pürëimä-präptaà naräëäà janma-khaëòanaà ||73||
paramänanda-sandoha-kavacaà tat sudurlabham |
yad dhåtaà kaëöha-deçe ca kåñëena paramätmanä ||74||

närada uväca—
ñaò-akñaréà mahä-vidyäà vada veda-vidäà vara |
kena kenopäsitä sä kià vä tat-phalam éçvara ||75||

çré-mahädeva uväca—
ñaò-akñaré mahä-vidyä vedeñu ca sudurlabhä |
niñiddhä hariëä pürvaà vaktum eva hi närada ||76||
pärvatyä pari-påñöena mayä noktä purä mune |
asmäkaà präëa-tulyä ca kåñëasya paramätmanaù ||77||
sarva-siddhi-pradä vidyä bhakti-mukti-pradä hareù |
vahni-stambhaà jala-stambhaà mådäà ca manasas tathä ||78||
sarvaà jänäti bhaktaç ca vidyä siddhir bhaved yadi |
yadä näräyaëa-kñetre daça-lakñaà japec chuciù ||79||
mantra-siddhir bhavet tasya viñëu-tulyo bhaven naraù |
ity evaà kathitaà vatsa mantra-tantra-paräkramam ||80||
räjyaà deyaà çiro deyaà präëä  deyäç ca närada |
putro deyaù priyä deyä dharmaà deyaà sudurlabham ||81||
jïänaà måtyuïjayaà näma yadi deyaà mahä-mune |
tathäpi gopanéyä ca na deyä sä ñaò-akñaré ||82||
brahma-çäpa-bhayäd vipra tathäpi kathayämy aham |
snätaù çuddhämbara-dharo yaté saàyaty eva ca ||83||
gåhëéyäc ca mahä-vidyäà käma-dhenu-svarüpiëém |
pradätréà kavitäà vidyäà sarva-siddhià ca sampadäm ||84||
balaà putraà mahä-lakñméà niçcaläà çata-pauruñém |
bhaktià däsya-pradäm ante goloke väsam épsitam ||85||
mantra-grahaëa-mätreëa naro näräyaëo bhavet |
koöi-janmärjität päpän mucyate nätra saàçayaù ||86||
puruñäëäà çataà caiva lélayä ca samuddharet |
mätaraà bhrätaraà putraà patnéà ca bändhaväàs tathä ||87||
mantra-grahaëa-mätreëa sadyaù püto bhaven naraù |
yathä suvarëaà vahnau ca gaìga-toye yathä naraù ||88||
tasyaiva päda-rajaso sadyaù pütä vasundharä |
paviträëi ca térthäni tulasé cäpi jähnavé ||89||
pade pade 'çva-medhasya labhate niçcitaà phalam |
ñaò-akñaréà mahä-vidyäà yo gåhëéyäc ca puëyadaù ||90||
bhüta-vargät paräd varëo dvitéyo dérghavän mune |
catur-varga-turéyaç ca dérghaväàç ca phala-pradaù ||91||
bhüta-vargät paro varëo väëévän sarva-siddhi-daù |
sarva-çuddha-priyäntä ca tasyä béjädikä småtä ||92||
ñaò-akñaré mahä-vidyä kathitä sarva-siddhidä |
praëavädyä mahä-mäyä rädhä lakñmé sarasvaté ||93||
kåñëa-präëädhikä ìentänala-jäyänta eva ca |
kalpa-våkña-svarüpaç ca mantro 'yaà bhuvanäkñaraù ||94||
kumära-padavé-dätä siddho yadi bhaven naraù |
kumäreëärcito mantraù pädme pädma-sutena ca ||95||
pädmena dattaù puträya puñkare sürya-parvaëi |
sapta-lakña-japenaiva mantra-siddhir bhaven nåëäm ||96||
sarva-stambhaà sarva-siddhià labhate sädhakaù sadä |
kåñëena datto goloke brahmaëo virajä-taöe ||97||
tena dattaç ca mahyaà ca tubhyaà datto mahä-mune |
praëavädyä ca sarvädyä mahä-mäyä sarasvaté ||98||
kåñëa-priyä caturthy-antä citra-bhänu-priyäntakä |
ekädaçäkñaro mantro raìgayopäsitas tathä ||99||
mukti-pradaç ca mantro 'yaà tértha-pütaç ca siddhidaù |
manoyäyé bhaved atra cänto yäti paräà gatim ||100||
daça-lakña-japenaiva mantra-siddhir bhaven nåëäm |
praëavädyä ca sarvädyä mahä-lakñméù sarasvaté ||101||
sarvädyä sä caturthy-antä véta-hotra-priyäntakä |
daçäkñaro mahä-mantro däsya-bhakti-prado hareù ||102||
yogéndraç ca bhaved atra mantra-siddhir bhaved yadi |
nava-lakña-japenaiva mantra-siddhir bhaven nåëäm ||103||
sarva-mantreñu säraç ca mantra-räjaù prakértitaù |
tulasyopäsito mantraç catur-varga-phala-pradaù ||104||
vyäsenopäsito 'yaà ca tathä näräyaëärñiëä |
sära-bhütaà mayoktaà te paraà mantra-catuñöayam |
sukhadaà bhaktidaà çuddhaà kià bhüyaù çrotum icchasi ||105||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre tåtéya-rätre
hari-bhakti-jïäna-nirüpaëaà näma
tåtéyo 'dhyäyaù
||3||

(4)
dvitéya-rätre caturtho 'dhyäyaù 
atha rädhä-praçna-kathanam 

çré-närada uväca—
mantropayuktaà dhyänaà ca tathä püjä-vidhänakam |
stavanaà kavacaà caiva vada veda-vidäà vara ||1||

çré-bhagavän uväca—
dhyänaà ca çrüyatäà vatsa säma-vedoktam eva ca |
çré-kåñëena kåtaà pürvaà sarveñäm abhiväïchitam ||2||
çveta-campaka-varëäbhäà candra-koöi-sama-prabhäm |
bibhratéà kavaré-bhäraà mälaté-mälya-bhüñitam ||3||
vahni-çuddhäàçukädhänäà ratna-bhüñaëa-bhüñitam |
éñaddhäsya-prasannäsyäà bhaktänugraha-kärikäm ||4||
brahma-svarüpäà paramäà kåñëa-rämäà manoharäm |
kåñëa-präëädhikäà devéà kåñëa-vakñaù-sthala-sthitäm ||5||
kåñëa-stutäà kåñëa-käntäà çäntäà sarva-pradäà satém |
nirliptäà nirguëäà nityäà satyäà çuddhäà sanätaném ||6||
goloka-väsinéà goptréà vidhätréà dhätur eva täm |
våndäà våndävana-caréà våndävana-vinodiném ||7||
tulasy-adhiñöhätå-devéà gaìgärcita-padämbujäm |
sarva-siddhi-pradäà siddhäà siddheçéà siddha-yoginéà ||8||
suyajïa-yajïädhiñöhätréà suyajïäya mahätmane |
vara-dätréà ca varadäà sarva-sampat-pradäà satäm ||9||
gopébhiù supriyäbhiç ca sevitäà çveta-cämaraiù |
ratna-siàhäsana-sthäà ca ratna-darpaëa-dhäriëém ||10||
kréòä-paìkaja-hastäbhyäà paräà kåñëa-priyäà bhaje |
dhyätvä çirasi puñpaà ca dätvä prakñälya hastakam ||11||
punar dhyätvä ca bhaktyä ca dadyät tasyai prasünakam |
täà ñoòaçopacareëa saàpüjya parameçvarém ||12||
puñpäïjali-trayaà datvä stutvä ca kavacaà paöhet |
püjä-kramaà paréhäraà vatsa matto niçämaya ||13||
mantraà samupa-cäräëäà çåëv anukramaëena ca |
punar dhyätvä yathä devé puñpäïjali-yuto bhavet ||14||
imaà mantraà paréhäraà kurute bhakti-pürvakam |
näräyaëi mahä-mäye viñëu-mäye sanätani ||15||
präëädhidevi kåñëasya mäm uddhära bhavärëavät |
saàsära-sägare ghore bhétaà mäà çaraëägatam ||16||
prapannaà patitaà mätar mäà uddhära hari-priye |
asaàkhyä-yoni-bhramaëäd ajïänändha-tamo 'nvitam ||17||
jvaladbhir jïäna-dépaiç ca mäà suvartma pradarçaya |
sarvebhyo 'pi vinirmuktaà kuru rädhe sureçvari ||18||
mäà bhaktänuraktaà ca kätaraà yama-täòanät |
tvat-päda-padma-yugale päda-padmälayärcite ||19||
dehi mahyaà paräà bhaktià kåñëena parisevite |
snigdha-dürväìkuraiù çukla-puñpaiù kusuma-candanaiù ||20||
kåñëa-dattärghya-çobhäòhye bhakti-mädhvéka-saàkule |
äsanaà bhäsvad-uttuìgama-mülyaà ratna-nirmitam ||21||
mayä niveditaà bhaktyä gåhäëa parameçvari |
nänä-térthodbhavaà puëyaà çétalaà ca sunirmalam ||22||
mayä niveditaà bhaktyä pädyaà ca pratigåhyatäm |
snigdha-dürväkñataà çukla-puñpa-kuàkuma-candanam ||23||
tértha-toyänvitaà devi gåhaëärghyaà sureçvari |
vahni-çuddhaà vastra-yugmam amülyam atulaà param ||24||
mayä niveditaà bhaktyä gåhäëa jagad-ambike |
grathitaà sükñma-sütreëa pärijäta-vinirmitam ||25||
janma-måtyu-jarä-vyädhi-hare mälyaà gåhäëa me |
kastüré-kuàkumäktaà ca sugandhi snigdha-candanam ||26||
rädhe mätar niräbodhe mad-gåhäëänulepanam |
çukla-puñpa-samühaà ca sugandhi candanänvitam ||27||
mayä niveditaà bhaktyä puñpaà devi pratigåhyatäm |
vanaspati-raso divyo gandha-vastubhir anvitaù ||28||
mayä nivedito bhaktyä dhütopaà pratigåhyatäm |
andha-kära-bhaya-dhvaàsé mäìgalyo viçva-pävanaù ||29||
mayä nivedito bhaktyä dépo 'yaà pratigåhyatäm |
sudhä-pürnaà ratna-kumbhaà çatakaà ca sudurlabham ||30||
mädhvéka-kumbha-lakñaà ca naivedyaà devi gåhyatäm |
miñöänna-svastikänäà ca lakña-puïjaà manoharam ||31||
çarkarä-räçi-lakñaà ca naivedyaà devi gåhyatäà |
saàskåtaà päyasaà piñöhaà çälyannaà vyaïjanänvitam ||32||
çarkarä-dadhi-dugdhäktaà naivedyaà devi gåhyatäm |
phalänäà ca supakvänäm ämrädénäà tri-lakñam ||33||
räçénäà ca mayä dattaà bhaktyä ca devi gåhyatäm ||
dadhi-kulyä-çataà caiva madhu-kulyäçataà tathä ||34||
ghåta-kulyä-çataà caiva gåhäëa parameçvari |
dugdha-kulyä-çataà ramyaà guòa-kulyä-çataà tathä ||35||
mayä niveditaà bhaktyä gåhäëa parameçvari |
nänä-térthodbhavaà ramyaà sugandhi-vastu-väsitam ||36||
mayä niveditaà bhaktyä çéta-toyaà gåhäëa me |
payaù-phena-nibhä çayyä ratnendra-sära-nirmitä ||37||
mayä niveditä bhaktyä täà gåhäëa sureçvari |
bhüñaëäni ca ramyäëi sad-ratna-nirmitäni ca ||38||
mayä niveditäni bhaktyä gåhäëa parameçvari |
tämbülaà ca paraà ramyaà karpürädi-suväsitam ||39||
mayä niveditaà bhaktyä gåhäëa parameçvari |
sindüraà çobhanaà rädhe yoñitäà supriyaà sadä ||40||
mayä niveditaà bhaktyä sindüraà pratigåhyatäm |
paraà supakva-tailaà ca sugandhi-vastu-saàskåtam ||41||
mayä niveditaà bhaktyä tailaà ca pratigåhyatäm |
puñpäïjali-trayaà datvä däsé-vargaà prapüjayet ||42||
pädyädikaà påthag datvä praëamed daëòavad bhuvi |
mälatéà mädhavéà raktäà ratna-mälävatéà satém ||43||
campävatéà madhumatéà suçéläà vana-mälikäm |
candra-väléà candra-mukhéà padmäà padma-mukhéà çubhäà ||44||
kamaläà kälikäà kåñëa-priyäà vidmädharéà tathä |
sampüjya bhaktyä sarväs tä baöu-vargaà prapüjayet ||45||
sänandaà paramänandaà sumitraà santanuà tathä |
etän saàpüjya pratyekaà stotraà ca kavacaà paöhet ||46||
japet ñaò-akñaréà vidyäà çré-kåñëenaiva sevitäm |
yathä-çakti bhakti-yukto daëòavat praëamet sadä ||47||
stotraà ca säma-vedoktaà prapaöhed bhakti-samyutaù |
rädhä raseçvaré ramyä rämä ca paramätmanaù ||48||
räsodbhavä kåñëa-käntä kåñëa-vakñaù-sthala-sthitä |
kåñëa-präëädhidevé ca mahä-viñëoù prasür api ||49||
sarvädyä viñëu-mäyä ca satyä nityä sanätané |
brahma-svarüpä paramä nirliptä nirguëä parä ||50||
våndä våndävane sä ca virajä-taöa-väsiné |
goloka-väsiné gopé gopéçä gopa-mätåkä ||51||
sänandä paramänandä nanda-nandana-käminé |
våñabhänu-sutä çäntä käntä pürëatamä ca sä ||52||
kämyä kalävaté kanyä tértha-pütä saté çubhä |
sapta-triçac ca nämäni vedoktäni çubhäni ca ||53||
sära-bhutäni puëyäni sarva-nämasu närada |
yaù paöhet saàyutaù çuddho viñëu-bhakto jitendriyaù ||54||
ihaiva niçcaläà lakñméà labdhvä yäti hareù padam |
hari-bhaktià harer däsyaà labhate nätra saàçayaù ||55||
bhakto lakña-japenaiva stotra-siddho bhaved dhruvam |
siddha-stotro yadi bhavet sarva-siddheçvaro bhavet ||56||
vahni-stambhaà jala-stambhaà mana-stambhaà hradas tathä |
manoyäyitvam iñöaà ca labhate nätra saàçayaù ||57||
stotra-smaraëa-mätreëa jévan-mukto bhaven naraù |
pade pade 'çva-medhasya labhate niçcitaà phalam ||58||
koöi-janmärjität päpät brahma-hatyä-çatäd api |
stotra-smaraëa-mätreëa mucyate nätra saàçayaù ||59||
måta-vatsä käka-bandhyä mahä-bandhyä prasüyate |
çåëoti varñam ekaà yä çuddhä svinnanna-bhojiné ||60||
çåëoti mäsam ekaà yaù sarväbhéñöaà labhen naraù |
säma-veda-kumäraà tam ity äha kamalodbhavaù ||61||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
hari-bhakti-jïäna-kathane
rädhä-praçna-kathanaà näma
caturtho 'dhyäyaù
||4||

(5)
dvitéya-rätre païcamo 'dhyäyaù 
atha rädhikä-kavacam 

çré-närada uväca—
sarvaà çrutaà jagan-nätha yad yan manasi väïchitam |
adhunä çrotum icchämi rädhikä-kavacaà param ||1||

çré-mahädeva uväca—
kñamasva brahmanaù putra devarñe muni-puìgava |
yan niñiddhaà bhagavatä kåñëena paramätmanä ||2||
kathaà vakñyämi he vatsa suguptaà kavacaà mune |
kaëöhe dadhära bhagavän bhaktyä ratna-puöena yat ||3||
paramänanda-sandoha-kavacaà  ca sudurlabham |
ñaò-akñaréà mahä-vidyäà nitya-bhaktyä japed dhariù ||4||
nityaà prapüjayen nityaà nityaù satyaù parät paraù |
sä püjayet prabhuà nityaà japed ekädaçäkñaram ||5||
mahyaà ca kavacaà datvä niñiddhaà paramätmanä |
idam eveti kavacaà dattaà  tenaiva brahmaëe ||6||
dharmäya brahmaëä dattaà tena näräyaëäya ca |
näräyaëena kaëöha-sthaà subhadräya dade purä ||7||
kñamasva kathituà nälaà kñamasva bhagavan mune |
guruëä ca niñiddhaà ca na vaktavyaà kadäcana ||8||

çré-närada uväca—
mäà bhaktam anuraktaà ca nätha mä kuru vaïcanäm |
tvam eva kåñëas tvaà çambhur dvayor bhedo na sämni ca ||9||
paratantro niñiddhaà ca väkyaà kathitum akñamaù |
çåëoti kasya vä väkyaà yaù sva-tantraù svayaà prabhuù ||10||
yadi mäà kavacaà nätha na vakñyasi sudurlabham |
dehaà tyaktvä brahma-hatyäà däsyämi tubhyam éçvara ||11||
sad-vaàça-jätaù çiñyaç ca çuddhaù subrähmaëaù sudhéù |
manyate kåñëa-tulyaà ca guruà parama-dhärmikaù ||12||
deva-manyaà kåñëa-tulyaà yo bravéti narädhamaù |
brahma-hatyäà ca labhate mahä-mürkho na saàçayaù ||13||
paramätmä svayaà kåñëo nirguëaù prakåteù paraù |
tato deväs tad-aàçäç ca saguëäù präkåtäù småtäù ||14||
sarve janyäù kåtrimäç ca purä brahmädayaù suräù |
sarveñäà janakaù kåñëaù paramädyaù parät paraù ||15||
çåëu vakñyämi viprendra rädhikä-kavacaà çubham |
paramänanda-sandohäbhidham iñöaà sudurlabham ||16||
kåñëena dattaà mahyaà ca çata-çåìge ca parvate |
nirämaye ca goloke puëye våndävane vane ||17||
rädhikä-sad-vidhäne ca çobhane räsa-maëòale |
gopa-gopé-kadambaiç ca veñöite samabhépsite ||18||
ahaà tubhyaà pradäsyämi pravaktavyaà na kasyacit |
yad dhåtvä paöhanäd bhakto jévan-mukto bhaved dhruvam ||19||
brahma-hatyä-lakña-päpän mucyate nätra saàçayaù |
koöi-janmätjität päpäd upadeçät pramucyate ||20||
açva-medha-sahasraà ca räja-süya-çataà tathä |
viprendra kavacasyäsya kaläà närhati ñoòaçém ||21||
çiñyäya viñëu-bhaktäya sädhakäya prakäçayet |
çaöhäya pariçiñyäya datvä måtyuà labhen naraù ||22||
viprendra kavacasyäsya rñir näräyaëaù svayam |
kåñëasya bhakti-däsye ca viniyogaù prakértitaù ||23||
sarvädyä me çiraù pätu keçaà keçava-käminé |
bhälaà bhagavaté pätu lélä locana-yugmakam ||24||
näsäà näräyaëé pätu sänandä cädharauñöhakam |
jihväà pätu jagan-mätä dantaà dämodara-priyä ||25||
kapola-yugmaà kåñëeçä kaëöhaà kåñëa-priyävatu |
karëa-yugmaà sadä pätu kälindé-küla-väsiné ||26||
vasundhareçä vakño me paramä sä payo-dharam |
padma-näbha-priyä näbhià jaöharaà jähnavéçvaré ||27||
nityä nitamba-yugmaà me kaìkälaà kåñëa-sevitä |
parät parä pätu påñöhaà suçroëé çroëikäyugam ||28||
paramädyä päna-yugmaà nakharäàç ca narottamä |
sarväìgaà me sadä pätu sarveçä sarva-maìgalä ||29||
pätu rämeçvaré rädhä svapne jägaraëe ca mäm |
jale sthale cäntarékñe sevitä jala-çäyiné ||30||
präcyäà me satataà pätu paripürëatama-priyä |
vahnéçvaré vahni-koëe dakñiëe duùkha-näçiné ||31||
nairåte satataà pätu nara-kärëava-täriëé |
väruëe vana-mäléçä väyavyäà väyu-püjitä ||32||
kaubere mäà sadä pätu kürmeëa pariñevitä |
aiçänyäm éçvaré pätu çata-çåìga-niväsiné ||33||
vane vana-caré pätu våndävana-vinodiné |
sarvatra santataà pätu sarveçä virajeçvaré ||34||
prathame püjitä yä  ca kåñëena paramätmanä |
ñaò-akñaryä vidyayä ca sä mäà rakñatu kätaram ||35||
dvitéye püjitä devé çambhunä räsa-maëòale |
nänä-saàbhåta-saàbhärair mäyä prakåtir éçvaré ||36||
saptäkñaryä vidyayä ca püjyayä pranavädyayä |
tåtéye püjitä devé brahmanä paramädaram ||37||
çré-béja-yuktayä bhaktyä cäñöäkñaryä ca vidyayä |
caturthe püjitä devé çiñeëa vighna-näçiné ||38||
tenaiva sevitä vidyä mäyä-yuktä naväkñaré |
vidyä sä cäpi dharmeëa sevitä parameçvaré ||39||
dharmeëa dattä sä vidyä putra näräyaëarñaye |
naräya çuddha-bhaktäya sä ca vidyä manoharä ||40||
naväkñaré mahä-vidyä kämadevena seviitä |
tad-adhénaà sarva-viçvaà püjyayä vidyayä yayä ||41||
sampräpa dähikäà çaktià vahniç ca vidyayä yayä |
naväkñaré mahä-vidyä väyunä pariñevitä ||42||
viçveñäà präëa-rüpaç ca püjyayä vidyayä yayä |
sarvädhäraç ca püjyaç ca balavän sarvato 'bhavat ||43||
çeñädhäraç ca kürmaç ca püjyayä vidyayä yayä |
viçvädhäraç ca çeñaç ca tayä ca vidyayä yayä ||44||
dharädharä ca sarveñäà tayä ca vidyayä sadä |
tayaiva vidyayä çuddhä raìgä bhuvana-pävané ||45||
tayaiva tulasé çuddhä tértha-pütä babhüva sä |
tayä svähä vahni-jäyä pitåëäà käminé svadhä ||46||
lakñmér mäyä käma-väëé sarvädyä praëavädikä |
rämeçvaré rädhikä sä ìentä vahni-priyäntakä ||47||
tat-ñoòaçé mahä-vidyä paripürëatamä çrutau |
käma-dhenu-svarüpä sä sarva-siddhi-pradäyiné ||48||
purä sanat-kumäreëa ñoòaçé parisevitä |
sanakena sanandena tathä sanätanena ca ||49||
çukreëa guruëä püjyä siddhä vyäsena sevitä |
papau samudraà so 'gastyaù püjyayä vidyayä yayä ||50||
rameçvaré ìenta-hénä ñoòaçyä muni-paìgava |
dadhécinä sevitä sä vidyä ca dvädaçäkñaré ||51||
tayä tadasthi cävyartha-mantram eva babhüva ha |
catur-daçendrävacchinnaà munir äsén niräpadaù ||52||
svecchämåtyur muniç caiva jitaù kälo 'pi vidyayä |
devänäà präthanenaiva tatyäja sa kalevaram ||53||
matto mantraà gåhétvä ca jajäpa puñkare muniù |
çata-varñaà tapas taptä dadarça parameçvarém ||54||
datvä sä svapadaà tasmai golokaà ca jagäma sä |
dehaà tyaktvä ca sa munir golokaà prayayau purä ||55||
ity evaà kathitaà vatsa kavacaà paramädbhutam |
paramänanda-sandehaà vedeñu ca sudurlabham ||56||
çré-kåñëenaiva kathitaà mahyaà bhaktäya bhaktitaù |
mayä tubhyaà pradattaà ca pravaktavyaà na kasyacit ||57||
gurum abhyarcya vidhinä vasträlaàkära-candanaiù |
namas kåtya paraà bhaktyä kavacaà dhärayet sudhéù ||58||
paöhitvä kavacaà divyaà paramädara-pürvakam |
gurave dakñiëäà datvä labhet tasya çubhäçiñam ||59||
mahä-müòho nopadiñöaù kavacaà dhärayet paöhet |
niñphalaà tad bhavet sarvaà çata-lakñaà japed yadi ||60||
upadiñöo yadi paöhet dhärayet kaëöha-deçataù |
jale vahnau ca çasträste maraëaà no bhaved dhruvam ||61||
kavacasya prasädena jévan-mukto bhaven naraù |
anena kavacanenaiva çaìkha-cüòaù pratäpavän ||62||
yuyudhe sa mayä särdhaà varñaà ca narmadä-taöe |
na viddho mama çülena datvä ca kavacaà måtaù ||63||
sarväëy eva hi dänäni vratäni niyamäni ca |
tapäàsi yajïäù puëyäni térthäny anaçanäni ca ||64||
sarväëi kavacasyäsya kaläà närhanti ñoòaçém |
idaà kavacam ajïätvä bhajed yaù parameçvarém ||65||
çata-lakña-prajapto 'pi na mantraù siddhi-däyakaù |
ity evaà kathitaà sarvaà rädhikä-kavacaà mune ||66||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
hari-bhakti-jïäna-kathane
kavaca-prakäçanaà näma
païcamo 'dhyäyaù
||5||

(6)
dvitéya-rätre ñañöo' dhyäyaù 
atha rädhä-praçaàsä

çré-mahädeva uväca—
jagan-mätur upäkhyänaà tubhyaà ca kathitaà mayä |
sudurlabhaà suguptaà ca vedeñu ca caturñu ca ||1||
puräëeñv itihäseñu païca-rätreñu païcasu |
atéva puëyadaà çuddhaà sarva-päpa-praëäçanam ||2||
saàkñepeëaiva kathitaà rädhäkhyänaà manoharam |
käpileye païca-rätre vistérëam atisundaram ||3||
näräyaëena kathitaà munaye kapiläya ca |
siddha-kñetre puëyatame pratyakñaà mama sannidhau ||4||
tatroktaà hariëä särdhaà suçräva kamalodbhavaù |
çuçruvur munayaù sarve cedam eva paraà vacaù ||5||
ädau samuccared rädhäà paçcät kåñëaà ca mädhavam |
viparétaà yadi paöhet brahma-hatyäà labhed dhruvam ||6||
çré-kåñëo jagatäà täto jagan-mätä ca rädhikä |
pituù sad-guëo mätä vandyä püjyä garéyasé ||7||
daiva-doñeëa mahatä ye ca nindanti rädhikäm |
vämäcäräç ca mürkhäç ca päpinaç ca hari-dviñaù ||8||
kumbhé-päke tapta-taile tiñöhanti brahmaëaù çatam |
ihaiva tad-vaàça-hénaù sarva-näçäya kalpate ||9||
bhaved rogé ca patito vighnas tasya pade pade |
hariëoktaà brahma-kñetre mayä ca brahmaëä çrutam ||10||
trailokya-pävanéà rädhäà santo 'sevanta nityaçaù |
yat päda-padme bhaktyärghyaà nityaà kåñëo dadäti ca ||11||
yat päda-padma-nakhare puëye våndävane vane |
susnigdhälaktakarasaà premnä bhaktyä dadau parä ||12||
rädhä-carvita-tämbülaà cakhäda madhusüdanaù |
dvayoç caike na bhedaç ca dugdha-ghävalyayo 'rthä ||13||
çré-kåñëorasi yä rädhä yad vämäàçena sambhavä |
mahä-lakñméç ca vaikuëöhe sä ca näräyaëorasi ||14||
sarasvaté sä ca devé viduñäà janané parä |
kñéroda-sindhu-kanyä sä viñëor urasi mäyayä ||15||
sävitré brahmaëo loke brahma-vakña-sthala-sthitä |
purä suräëäà tejaùsu sävirbhütvä dayä hareù ||16||
svayaà mürtimaté bhütvä jaghäna daitya-saìghakän |
dadau räjyaà mahendräya kåtvä niñkaëöakaà padam ||17||
kälena sä bhagavaté viñëu-mäyä sanätané |
babhüva dakña-kanyä ca paraà  kåñëäjïayä mune ||18||
tyaktvä dehaà pitur yajïe mamaiva nindayä mune  |
pitåëäà mänasé kanyä menä kanyä babhüva sä ||19||
ävirbhütä parvate sä teneyaà pärvaté saté |
sarva-çakti-svarüpä sä durgä durgati-näçiné ||20||
buddhi-svarüpä paramä kåñëasya paramätmanaù |
sampad rüpendra-gehe sä svarga-lakñmé-svarüpiëé ||21||
martye lakñmé räja-gehe gåha-lakñmér gåhe gåhe |
påthak påthak ca sarvatra grämeñu gräma-devatä ||22||
jale satya-svarüpä sä gandha-rüpä ca bhümiñu |
çabda-rüpä ca nabhasi çobhä-rüpä niçäkare ||23||
prabhä-rüpä bhäskare sä nåpendreñu sa sarvataù |
bahlau sä dähikä çaktiù sarva-çaktiç ca jantuñu ||24||
såñöi-käle ca sä devé müla-prakåtir éçvaré |
mätä bhaven mahä-viñëoù sa eva mahän viräö ||25||
yasya lomasu viçväni tena väsuù prakértitaù |
tasya devo 'pi çré-kåñëo väsudeva itéritaù ||26||
mahato vai såñöi-vidhau cähaìgkäry abhavan mune |
tato hi rüpa-tanmätraà çabda-tanmätra ityataù ||27||
tato hi sparça-tanmätram evaà såñöi-kramo mune |
såñöi-béja-svarüpä sä nahi såñöis tayä vinä ||28||
vinä mådaà ghaöaà kartuà kulälaç ca na ca kñamaù |
vinä svarëaà svarëa-käraù kuëòalaà kartum akñamaù ||29||
evaà te kathitaà sarvam äkhyänam atidurlabham |
janma-måtyu-jarä-vyädhi-çoka-duùkha-haraà param ||30||
ärädhya suciraà kåñëaà yad yat käryaà bhaven nåëäm |
rädhopäsanayä tac ca bhavet svalpena kälataù ||31||
tasyäpi mäyayä särdhaà sarvaà viçvaà mahä-mune |
viñëu-mäyä bhagavaté kåpäà yaà yaà karoti ca ||32||
sa ca präpnoti kåñëaà ca tad-bhakti-däsyam éspitam |
ity evaà kathitaà sarvaà paraà ca sukha-mokñadam |
nätisäraà ca subhadaà kià bhüyaù çrotum icchasi ||33||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
çiva-närada-saàväde bhakti-jïäna-kathane
rädhä-praçaàsä näma
ñañöho 'dhyäyaù
||6||

(7)

dviöiya-rätre saptamo 'dhyäyaù

çré-närada uväca—
bhakti-jïänaà çrutaà nätha paramädbhutam épsitam |
mukti-jïäna-vidhänaà ca vistérëaà vaktum arhasi ||1||

çré-mahädeva uväca— 
lénatä hari-pädäbje muktir atyabhidhéyate |
idam eva hi nirväëaà vaiñëavänäm asammatam ||2||
sälokya-särñöi-sämépya-särüpyam ity ataù kramät |
bhogarépaà ca sukhadam it mukti-catuñöayam ||3||
çré-harer bhakti-däsyaà ca sarva-mukteù paraà mune |
vaiñëavänäm abhimataà särät säraà parät param ||4||
käçyäà ca maraëaà putra paraà nirväëä-käraëam |
dakña-karëe måtyu-käle mayoktaà mantram eva ca ||5||
nirväëa-mokñadaà vatsa karma-müla-nikåntanam |
nirväëa-mokñam evedaà mokña-vidbhiù prakértitam ||6||
gaìgäyäà ca jale muktiù kñetre näräyaëe mune |
jïänataç cet tyajet präëän kåñëa-smaraëa-pürvakam |
jale sthale cäntarékñe gaìgä-sägara-saàgame ||7||

çré-närada uväca—
präëinäà yena mantreëa muktir bhavati çäçvaté |
väräëasyäà tvayoktaà ca tan mäà kathitum arhasi ||8||
anyathähaà kåpä-sindho sadyas tyakñye kalevaram |
mäà bhaktam anuraktaà ca nätha mä kuru vaïcanäm ||9||

çré-mahädeva uväca—
guptaà veda-puräëeñu cet itihäseñu närada |
païca-rätreñu sarveñu kathaà vakñyämi mäà vada ||10||
ahaà hatyäbhayenaiva vakñyämi gopanaà param |
çrüyatäà dakña-karëe ca na vaktavyaà kadäcana ||11||
mantro 'yaà mantra-säräd yaù sarvädya-béja-madhyamaù |
païca-vargädvitéyaç ca varëaç ca gurumän bhavet ||12||
païcame panhcamo varëo viñëumän ìenta eva saù |
jagat-püti-priyäntaç ca mantraù saptäkñaro mune ||13||
prayäge muëòanaà caiva paraà nirväëa-käraëam |
doläyamänaà govindaà puëye våndävane vane ||14||
dåñöi-mätreëa viprendra paraà nirväëa-käraëam |
nirväëaà dåñöi-mätreëa maïca-sthaà madhu-südanam ||15||
ratha-sthaà vämanaà caiva nirväëaà dåñöi-mätrataù |
kärtiké-pürëimäyäà va rädhärcä-dåñöi-püjanam ||16||
yatra tatra na niyamo paraà nirväëa-käraëam |
paraà çiva-caturdaçyäà çivaà saàsthäpya püjanam ||17||
tad-dine 'naçanaà vipra paraà nirväëa-käraëam |
çubhäçubhaà ca yat karma tat tat karma-nikåntanam ||18||
smaraëaà çré-hareù päda-padmaà nirväëa-käraëam |
vaiçäkhyäà puñkara-snänaà paraà nirväëa-käraëam ||19||
gaìgä-sägara-toye ca måtyur nirväëa-käraëam |
kärtikyäà ca çilä-dänaà påthivé-vipula.dänakam ||20||
kärtike tulasé-dänaà paraà nirväëa-käraëam |
brahma-saàsthäpanaà caiva paraà nirväëa-käraëam ||21||
kanyä-dänaà vaiñëaväya paraà nirväëa-käraëam |
paraà nirväëa-béjaà ca vaiñëavocchiñöa-bhakñaëam ||22||
viñëu-mantropäsakänäà dvijänäà ca dvijarñabha |
tat-pädodaka-bhakñaà ca paraà nirväëa-käraëam  ||23||
svarëa-çåìga-nibaddhänäà gaväà lakña-pradänakam |
påthivé-dänaà ca viprendra paraà nirväëa-käraëam ||24||
pare näräyaëa-kñetre lakña-näma harer japet |
näçanaà sarva-päpänäà paraà nirväëa-käraëam ||25||
çiva-lakñyärcanaà bhaktyä kñetre näräyaëe mune |
vidhivad-dakñiëä-dänaà paraà nirväëa-käraëam ||26||
paraà rädheçayor mantra-grahaëaà vaiñëaväd dvijät |
çuddhe näräyaëa-kñetre paraà nirväëa-käraëam ||27||
granthäñöädaça-sähasraà dvädaça-skandha-sammitam |
çuka-proktaà bhägavataà çrutvä nirväëatäà vrajet ||28||
purä bhagavatä proktaà kåñëena brahmaëe mune |
puräëa-säraà çuddhaà tat tena bhägavataà viduù ||29||
brahma-vaivartaà çravaëaà paraà nirväëa-käraëam |
yatraiva vivåtaà brahma çuddhaà nirguëam éspitam ||30||
brahma-prakåti-gaëeça-kåñëävirbhäva-varëanam |
catuùkhaëòa-parimitaà brahma-vaivartam éspitam ||31||
paräçara-kåtaà puëyaà dhanyaà viñëu-puräëakam |
bhaktyä tac chravaëaà vatsa paraà nirväëa-käraëam  ||32||
yatra tatra dine vatsa harer nämänukértanam |
paraà nirväëa-béjaà ca çré-kåñëa-vrata-püjanam ||33||
yad yat kåtaà satäà karma kåñëe bhaktyä tad-arpaëam |
karma-nirmülanaà tac ca smaraëaà mukti-käraëam ||34||
yad eka-çabda-çravaëaà païca-rätreñu païcasu |
upadiñöaà brähmaëäc ca paraà nirväëa-käraëam ||35||
pati-vratänäà bhaktyä ca bhartuç caraëa-sevanam |
dvijärcanaà ca çüdräëäà paraà nirväëa-käraëam ||36||
catur-varëäm api varëänäà guru-kåñëärcanaà param |
dvijänäà vaiñëavänäà ca sevanaà mukti-käraëam ||37||
äñäòhé-kärtiké-mäghé-vaiçäkhé-pürëimäsu ca |
tértha-snänaà pradänaà ca paraà nirväëa-käraëam ||38||
pitå-mätå-gurüëäà ca sevanaà mukti-käraëam |
nigrahaç ca håñékäëäà kevalaà mukti-käraëam ||39||
svadharmäcaraëaà çuddhaà vidharmäc ca nivartanam |
vedoktäcaraëaà vipra paraà nirväëa-käraëam ||40||
dänaà hiàsävihénaà ca kåtaà cänaçanaà mune |
nirliptaà çobhanaà karma paraà nirväëa-käraëam ||41||
devänäà sättviké püjä çubhadä muktidä mune |
ahiàsä paramo dharmaù paraà nirväëa-käraëam ||42||
satya-tretä-dväpareñu saànyäsa-grahaëaà satäà |
daëòa-grahaëa-mätreëa paraà nirväëa-käraëam ||43||
kalau daëòa-grahaëenaiva paraà nirväëa-käraëam |
paraà veda-viruddhaà ca viparétäya kalpate ||44||
putra-bandhu-vihénänäà pälanaà ca svayoñitäà |
para-stré-varjanaà caiva paraà nirväëa-käraëam ||45||
tat-pälane labhen mokñaà brahma-hatyäà ca varjanam |
anätha-bhaginé-kanyä-vadhünäà paripälanam ||46||
kevalaà mokña-béjaà ca tat tyäge narakaà dhruvam |
çiçünäm api puträëäà bhrätåëäà ca tathaiva ca ||47||
parityäge ca narakaà pälanaà mokña-käraëam |
mantraà kanyä-pradänaà ca suvipre mokña-käraëam ||48||
jéväbhaya-pradänaà ca çaraëägata-rakñaëam |
äjïänäya jïäna-dänaà paraà nirväëa-käraëam ||49||
mukti-jïänaà ca kathitaà saàkñepeëa yathägamam |
käpile païca-rätreñu kåñëenoktaà suvistaram ||50||
adhyätmikaà ca kathitaà prathamaà jïänam épsitam |
bhakti-jïänaà dvitéyaà ca kåñëasya paramätmanaù ||51||
mukti-jïänaà tåtéyaà ca kathitaà tad yathäkramam |
jïäna-dvayaà cävaçiñöaà yaugikaà mäyikaà mune ||52||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
çiva-närada-saàväde mukti-jïäna-kathane
saptamo 'dhyäyaù
||7||

(8)
dvitéya-rätre 'ñöamo 'dhyäyaù 
atha yoga-jïäna-kathanam 

çré-mahädeva uväca—
yoga-jïänaà ca durbodham asatäà viñamaà param |
çrüyatäm idam eveti vakñyämi ca yathägamam ||1||
aëimä laghimä vyäptiù präkämyaà mahimä tathä |
éçitvaà ca vaçitvaà ca tathä kämävasäyitä ||2||
düra-çravaëam iñöärtha-sädhanaà såñöi-pattanam |
manoyäyitvam evedaà para-käya-praveçanam ||3||
präëinäà präëa-dänaà ca teñäà präëäpahärakam |
käya-vyühaà ca väk-siddhaà siddhaà sapta-daça småtam ||4||
kåñëa-bhakti-vyavahitaà bhaktänäà näbhiväïchitam |
kåñëa-vetana-bhug bhoktuà karoti däsanäà mune ||5||
mülädhäraà svädhiñöhänaà maëi-püram anähatam |
viçuddham api cäjïäkhyaà ñaö-cakraà parikértitam ||6||
çakti-kuëòaliné-yuktaà sve sve sthäne sthitaà mune |
yogopayuktaà niyataà yogavidbhiù prakértitam ||7||
medhyä sä manasä yuktä sunidrä-janané nåëäm |
iòä sä manasä yuktä präëinäà kñud-vivardhiné ||8||
piìgalä manasä yuktä tåñëä mätä ca präëinäm |
suñumnä manasä yuktä nidrä-bhaìgäya kalpate ||9||
caïcalä manasä yuktä sambhogecchä-vivardhiné |
susthirä manasä yuktä nåëäm eva vicetané ||10||
manaç ca näòé-ñaökeñu krameëaiva bhramed aho |
atra nästi yathäsaàkhyaà svecchädhénaà ca caïcalam ||11||
yoni-çiçanoparisthänaà mülädhärasya närada |
svädhiñöhänaà näbhi-deçe maëipüraà ca vakñasi ||12||
anähataà tad-ürdhvaà ca viçuddhaà kaëöha-deçataù |
äjïäkhyaà cakñuñor madhye cakra-sthänaà prakértitam ||13||
mülädhäraukaséòä sä svädhiñöhäne ca piìgalä |
suñumnä maëipüre sä susthirä säpy anähate ||14||
caïcalä sä viçuddhe ca medhyäkhyä parikértitä |
näòé-sthänaà sa kathitaà yogavidbhiù prakértitam ||15||
näòé-yukteñu cakreñu çaçvad väyuç cared aho |
baddho bhavati sväjïäkhye tato måtyuç ca präëinäm ||16||
yogé ca baddha-niçväso väyu-dhäraëayä mune |
tasya måtyuç ca na bhavet sädhya-väyur mahän vaçé ||17||
vahni-stambhaà jala-stambhaà mådäà ca manasas tathä |
väyu-tambhaà bahu-vidhaà yogé jänäti närada ||18||
sahasra-dala-padmaà ca sarveñäà mastake mune |
tatraiva tiñöhati guruù sükñma-rüpeëa saàtatam ||19||
tad-guroù pratibimbaç ca sarvatra nara-rüpakaù |
guru-rüpo svayaà kåñëaù çiñyäëäà hita-kämyayä ||20||
gurau tuñöe haris tuñöo harau tuñöe jagat-trayam |
gurur brahmä gurur viñëur gurur devo maheçvaraù ||21||
gurudevaù paraà brahma guruù püjyaù parät paraù |
harau ruñöe gurau tuñöe guru rakñitum éçvaraù ||22||
sarve tuñöä gurau ruñöe na ko 'pi rakñitum kñamaù |
guruç ca jïänädgiraëäj jïänaà tan-mantra-tantrayoù ||23||
tat-tantraù sa ca mantraù syät kåñëa-bhaktir yato bhavet |
sa eva bandhuù sa pitä sä maitré janané ca sä ||24||
sa ca bhrätä patiù putro yaù kåñëa-vartma darçayet |
jala-budbudavat sarvaà viçvaà ca caräcaram ||25||
bhaja rädheçvaraà vipra çré-kåñëaà prakåteù param |
sa guruù paramo vairé bhrañöaà vartma pradarçayet ||26||
taj-janma-näçaà kurute çiñya-hatyäà bhaved dhruvam |
sahasra-dala-padme ca hådaya-stho hariù svayam ||27||
sarveñäà präëinäà vipra paramätmä niraïjanaù |
iti te kathitaà sarvaà yoga-jïänaà caturthakam |
yathägamaà ca saàkñepaà kià bhüyaù çrotum icchasi ||28||

närada uväca—
bhakti-jïänaà ca bhaktänäà yoga-jïänaà ca yoginäm |
keñäà vartma praçastaà ca tan mäà kathitum arhasi ||29||

çré-mahädeva uväca—
dhyäyante yoginaù sarve jyoti-rüpaà sanätanam |
nirguëasya çaréraà ca na manyante ca yoginaù ||30||
çaréraà prakåtaà sarvaà nirguëaù prakåteù paraù |
guëena sajjate deho nirguëasya kuto bhavet ||31||
iti sarvaà yoga-çästraà yogavidbhiù prakértitam |
vaiñëaväs taà na manyante kumärädyä vayaà dvija ||32||
vadanti vaiñëaväù sarve tejas tejasvinäà varam |
kva sambhaved vä kva bhaved iti durnayam eva ca ||33||
kåñëo nityaù çaréré ca tasya tejo hi vartate |
tejo 'bhyantara eväha kåñëa-mürtiù sanätanaù ||34||
dhyäyante yoginaù sarve tat-tejo bhakti-pürvakam |
supakva-bhaktyä kälena yogé ca vaiñëavo bhavet ||35||
tejo 'bhyantara-rüpaà ca dhyäyante vaiñëaväù sadä |
däsänäà ca kuto däsyaà vinä dehena närada ||36||
vaiñëavänäà mataà çastaà sarvebhyo 'pi ca närada |
na vaiñëavät paro jïäné brahmäëòeñu ca brahmaëaù ||37||
iti te kathitaà vatsa saàkñepeëa yathägamam |
ko vä jänäti kärtsnyena kåñëa-mähätmyam épsitam ||38||

iti çré-närada-païca-rätre jïänämåta-säre dvitéya-rätre
çiva-närada-saàväde yoga-jïäna-kathane
añöamo 'dhyäyaù
||8||

iti dvitéya-rätraà sampürëam