1.1
brahma-vädino vadanti
kià käraëaà brahma kutaù sma jätä
 jéväma kena kva ca sampratiñöhä
adhiñöhitäù kena sukhetareñu
 vartämahe brahma-vido vyavasthäm
1.2
kälaù svabhävo niyatir yadåcchä
 bhütäni yoniù puruña iti cintyam
saàyoga eñäà na tv ätma-bhäväd
 ätmä 'py anéçaù sukha-duùkha-hetoù
1.3
te dhyäna-yogänugatä apaçyan
 devätma-çaktià sva-guëair nirüòhäm
yaù käraëäni nikhiläni täni
 kälätma-yuktäny adhitiñöhaty ekaù
1.4
tam eka-nemià tri-våtaà ñoòaçäntaà
 çatärdhäraà viàçati-pratyaräbhiù
añöakaiù ñaòbhir viçva-rüpaika-päçaà
 tri-märga-bhedaà dvi-nimittaika-moham
1.5
païca-sroto-'mbuà païca-yony-ugra-vakträà
 païca-präëormià païca-buddhy-ädi-müläm
païcävartäà païca-duùkhaugha-vegäà
 païcäçad-bhedäà païca-parväm adhémaù
1.6
sarväjéve sarva-saàsthe båhante
 tasmin haàso bhrämyate brahma-cakre
påthag ätmänaà preritäraà ca matvä
 juñöas tatas tenämåtatvam eti
1.7
udgétam etat paramaà tu brahma
 tasmiàs trayaà sva-pratiñöhäkñaraà ca
aträntaraà veda-vido viditvä
 lénä brahmaëi tat-parä yoni-muktäù
1.8
saàyuktam etat kñaram akñaraà ca
 vyaktävyaktaà bharate viçvam éçaù
anéçaç cätmä badhyate bhoktå-bhäväj
 jïätvä devaà mucyate sarva-päçaiù
1.9
jïäjïau dväv ajäv éçananéçäv
 ajä hy ekä bhoktå-bhogärtha-yuktä
anantaç cätmä viçva-rüpo hy akartä
 trayaà yadä vindate brahmam etat
1.10
kñaraà pradhänam amåtäkñaraà haraù
 kñarätmänäv éçate deva ekaù
tasyäbhidhyänäd yojanät tattva-bhäväd
 bhüyaç cänte viçva-mäyä-nivåttiù
1.11
jïätvä devaà sarva-päçäpahäniù
 kñéëaiù kleçair janma-måtyu-prahäëiù
tasyäbhidhyänät tåtéyaà deha-bhede
 viçvaiçvaryaà kevala äpta-kämaù
1.12
etaj jïeyaà nityam evätma-saàsthaà
 nätaù paraà veditavyaà hi kiïcit
bhoktä bhogyaà preritäraà ca matvä
 sarvaà proktaà tri-vidhaà brahmam etat
1.13
vahner yathä yoni-gatasya mürtir
 na dåçyate naiva ca liìga-näçaù
sa bhüya evendhana-yoni-gåhyaù
 tad vobhayaà vai praëavena dehe
1.14
ätmänäm araëià kåtvä
 praëavaà cottaräraëim
dhyäna-nirmathanäbhyäsäd
 devaà paçyen nigüòha-vat
1.15
tileñu tailaà dadhanéva sarpiù
 äpaù srotaùsv araëéñu cägniù
evam ätmätmani gåhyate 'sau
 satyenainaà tapasä yo 'nupaçyati
1.16
sarva-vyäpinam ätmänaà
 kñére sarpir ivärpitam
ätma-vidyä-tapo-mülaà
 tad brahmopaniñat param
 tad brahmopaniñat param

2.1
yuïjänaù prathamaà manas
 tattväya savitä dhiyaù
agnià jyotir nicäyya
 påthivyä adhy äbhavat
2.2
yuktena manasä vayaà
 devasya savituù save
suvargeyäya çaktyä
2.3
yuktväya manasä devän
 suvar-yato dhiyä divam
båhaj jyotiù kariñyataù
 savitä prasuväti tän
2.4
yuïjate mana uta yuïjate dhiyo
 viprä viprasya båhato vipaçcitaù
vi hoträ dadhe vayunä-vid eka
 in mahé devasya savituù pariñöutiù
2.5
yuje väà brahma pürvyaà namobhir
 viçloka etu pathy eva süreù
çåëvantu viçve amåtasya puträ
 ä ye dhämäni divyäni tasthuù
2.6
agnir yaträbhimathyate
 väyur yaträdhirudhyate
somo yaträdhiricyate
 tatra saïjäyate manaù
2.7
saviträ prasavena
 juñeta brahma pürvyam
tatra yonià kåëvase
 na hi te pürtim akñipat
2.8
trir unnataà sthäpya samaà çaréraà
 hådéndriyäëi manasä sanniveçya
brahmoòupena pratareta vidvän
 srotäàsi sarväëi bhayävahäni
2.9
präëän prapéòyeha sa yukta-ceñöaù
 kñéëe präëe näsikayocchvaséta
duñöäçva-yuktam iva väham enaà
 vidvän mano dhärayetäpramattaù
2.10
same çucau çarkarä-vahni-välukä-
 vivarjite çabda-jaläçayädibhiù
mano 'nuküle na tu cakñu-péòane
 guhä-nivätäçrayaëena yojayet
2.11
néhära-dhümärkänilänalänäà
 khadyota-vidyut-sphaöika-çaçinäm
etäni rüpäëi puraù-saräëi
 brahmaëy abhivyakti-karäëi yoge
2.12
påthvy-ap-tejo-'nila-khe samutthite
 païcätmake yoga-guëe pravåtte
na tasya rogo na jarä na måtyuù
 präptasya yogägni-mayaà çaréram
2.13
laghutvam ärogyam aloluptvaà
 varëa-prasädaà svara-sauñöhavaà ca
gandhaù çubho mütra-puréñam alpaà
 yoga-pravåttià prathamäà vadanti
2.14
yathaiva bimbaà mådayopaliptaà
 tejo-mayaà bhräjate tat sudhäntam
tadvätma-tattvaà prasamékñya dehé
 ekaù kåtärtho bhavate véta-çokaù
2.15
yadätma-tattvena tu brahma-tattvaà
 dépopameneha yuktaù prapaçyet
ajaà dhruvaà sarva-tattvair viçuddhaà
 jïätvä devaà mucyate sarva-päçaiù
2.16
eña hi devaù pradiço 'nu sarväù
 pürvo hi jätaù sa u garbhe antaù
sa eva jätaù sa janiñyamäëaù
 pratyaì janäs tiñöhati viçvato-mukhaù
2.17
yo devo agnau yo apsu
 yo viçvaà bhuvanam äviveça
ya oñadhéñu yo vanaspatiñu
 tasmai deväya namo namaù
 
3.1
ya eko jäla-vän éçata éçanébhiù
 sarväl+ lokän éçata éçanébhiù
ya evaika udbhave sambhave ca
 ya etad vidur amåtäs te bhavanti
3.2
eko hi rudro na dvitéyäya tasthuù
 ya imän lokän éçata éçanébhiù
pratyaì janäs tiñöhati saïcukocänta-käle
 saàsåjya viçvä bhuvanäni gopäù
3.3
viçvataç-cukñur uta viçvato-mukho
 viçvato-bähur uta viçvatas-pät
saà bähubhyäà namati saà patatrair
 dyäv-äpåthivé janayan deva ekaù
3.4
yo devänäà prabhavaç codbhavaç ca
 viçvädhipo rudro maharñiù
hiraëya-garbhaà janayäm äsa pürvaà
 sa no buddhyä çubhayä saàyunaktu
3.5
yä te rudra çivä tanür
 aghorä päpa-käçiné
tayä nas tanuvä çantamayä
 giri-çantäbhicäkaçéhi
3.6
yäm iñuà giri-çanta
 haste bibharñy astave
çiväà giri-tra täà kuru
 mä hià+séù puruñaà jagat
3.7
tataù paraà brahma paraà båhantaà
 yathä-nikäyaà sarva-bhüteñu güòham
viçvasyaikaà pariveñöitäram
 éçaà taà jïätvämåtä bhavanti
3.8
vedäham etaà puruñaà mahäntam
 äditya-varëaà tamasaù parastät
tam eva viditväti måtyum eti
 nänyaù panthä vidyate 'yanäya
3.9
yasmät paraà näparam asti kiïcid
 yasmän näëéyo na jyäyo 'sti kaçcit
våkña iva stabdho divi tiñöhaty ekas
 tenedaà pürëaà puruñeëa sarvam
3.10
tato yad uttara-taraà
 tad arüpam anämayam
ya etad vidur amåtäs te bhavanty
 athetare duùkham eväpiyanti
3.11
sarvänana-çiro-grévaù
 sarva-bhüta-guhä-çayaù
sarva-vyäpé sa bhagaväà+s
 tasmät sarva-gataù çivaù
3.12
mahän prabhur vai puruñaù
 sattvasyaiña pravartakaù
su-nirmaläm imäà çäntim
 éçäno jyotir avyayaù
3.13
aìguñöha-mätraù puruño 'ntar-ätmä
 sadä janänäà+ hådaye sanniviñöaù
hådä manéñä manasäbhikÿpto
 ya etad vidur amåtäs te bhavanti
3.14
sahasra-çérñä puruñaù
 sahasräkñaù sahasra-pät
sa bhümià viçvato våtvä-
 tyatiñöhad daçäìgulam
3.15
puruña evedaà+ sarvaà
 yad bhütaà yac ca bhavyam
utämåtatvasyeçäno
 yad anne nätirohati
3.16
sarvataù-päëi-pädaà tat
 sarvato-'kñi-çiro-mukham
çarvataù-çruti-mal loke
 sarvam ävåtya tiñöhati
3.17
sarvendriya-guëäbhäsaà
 sarvendriya-vivarjitam
sarvasya prabhur éçänaà
 sarvasya çaraëaà suhåt
3.18
nava-dväre pure dehé
 haàso leläyate bahiù
vaçé sarvasya lokasya
 sthävarasya carasya ca
3.19
apäëi-pädo javano grahétä
 paçyaty acakñuù sa çåëoty akarëaù
sa vetti vedyaà na ca tasyästi vettä
 tam ähur agryaà puruñaà mahäntam
3.20
aëor aëéyän mahato mahéyän
 ätmä guhäyäà nihito 'sya jantoù
tam akratuà paçyati véta-çoko
 dhätuù prasädän mahimänam éçam
3.21
vedäham etam ajaraà puräëaà
 sarvätmänaà sarva-gataà vibhutvät
janma-nirodhaà pravadanti yasya
 brahma-vädino hi pravadanti nityam
 
4.1
ya eko varëo bahudhä çakti-yogäd
 varëän anekän nihitärtho dadhäti
vi caiti cänte viçvam ädau sa devaù
 sa no buddhyä çubhayä saàyunaktu
4.2
tad evägnis tad ädityas
 tad väyus tad u candramäù
tad eva çukraà tad brahma
 tad äpas tat prajäpatiù
4.3
tvaà+ stré tvaà pumän asi
 tvaà kumära uta vä kumäré
tvaà jérëo daëòena vaïcasi
 tvaà jäto bhavasi viçvato-mukhaù
4.4
nélaù pataìgo harito lohitäkñas
 taöid-garbha åtavaù samudräù
anädimat tvaà vibhutvena vartase
 yato jätäni bhuvanäni viçvä
4.5
ajäm ekäà lohita-çukla-kåñëäà
 bahvéù prajäù såjamänäà sarüpäù
ajo hy eko juñamäëo 'nu çete
 jahäty enäà bhukta-bhogäm ajo 'nyaù
4.6
dvä suparëä sayujä sakhäyä
 samänaà våkñaà pariñasvajäte
tayor anyaù pippalaà svädv atty
 anaçnann anyo 'bhicäkaçéti
4.7
samäne våkñe puruño nimagno
 'néçayä çocati muhyamänaù
juñöaà yadä paçyaty anyam éçam
 asya mahimänam iti véta-çokaù
4.8
åco 'kñare parame vyoman
 yasmin devä adhi viçve niñeduù
yas tan na veda kim åcä kariñyati
 ya it tad vidus ta ime samäsate
4.9
chandäà+si yajïäù kratavo vratäni
 bhütaà bhavyaà yac ca vedä vadanti
asmän mäyé såjate viçvam etat
 tasmià+ç cänyo mäyayä sanniruddhaù
4.10
mäyäà tu prakåtià vidyän
 mäyinaà tu maheçvaram
tasyävayava-bhütais tu
 vyäptaà+ sarvaà idaà jagat
4.11
yo yonià yonim adhitiñöhaty eko
 yasminn idaà saà ca vi caiti sarvam
tam éçänaà vara-daà devam éòyaà
 nicäyyemäà çäntim atyantam eti
4.12
yo devänäà prabhavaç codbhavaç ca
 viçvädhipo rudra maharñiù
hiraëya-garbhaà paçyata jäyamänaà
 sa no buddhyä çubhayä saàyunaktu
4.13
yo devänäà adhipo
 yasmil+ lokä adhiçritäù
ya éçe asya dvi-padaç catuñ-padaù
 kasmai deväya haviñä vidhema
4.14
sükñmäti-sükñmaà kalilasya madhye
 viçvasya srañöäram aneka-rüpam
viçvasyaikaà pariveñöitäraà
 jïätvä çivaà çäntim atyantam eti
4.15
sa eva käle bhuvanasya goptä
 viçvädhipaù sarva-bhüteñu güòhaù
yasmin yuktä brahmarñayo devatäç ca
 tam evaà jïätvä måtyu-päçäà+ç chinatti
4.16
ghåtät paraà maëòam iväti-sükñmaà
 jïätvä çivaà sarva-bhüteñu güòham
viçvasyaikaà pariveñöitäraà
 jïätvä devaà mucyate sarva-päçaiù
4.17
eña devo viçva-karmä mahätmä
 sadä janänäà+ hådaye sanniviñöaù
hådä manéñä manasäbhikÿpto
 ya etad vidur amåtäs te bhavanti
4.18
yadä tamas tan na divä na rätrir
 na san na cäsac chiva eva kevalaù
tad akñaraà tat savitur vareëyaà
 prajïä ca tasmät prasåtä puräëé
4.19
nainam ürdhvaà na tiryaïcaà
 na madhye parijagrabhat
na tasya pratimä asti
 yasya näma mahad yaçaù
4.20
na sandåçe tiñöhati rüpam asya
 na cakñuñä paçyati kaçcanainam
hådä hådi-sthaà manasä ya enam
 evaà vidur amåtäs te bhavanti
4.21
ajäta ity evaà
 kaçcid bhéruù prapadyate
rudra yat te dakñiëaà mukhaà
 tena mäm pähi nityam
4.22
mä nas toke mä na äyuñi
 mä no goñu mä no açveñu rériñaù
vérän mä no rudra bhämito vadhér
 haviñmantaù sadasi tvä havämahe
 
5.1
dve akñare brahma-pare tv anante
 vidyävidye nihite yatra güòhe
kñaraà tv avidyä hy amåtaà tu vidyä
 vidyävidye éçate yas tu so 'nyaù
5.2
yo yonià yonim adhitiñöhaty eko
 viçväni rüpäëi yonéç ca sarväù
åñià prasütaà kapilaà yas tam agre
 jïänair bibharti jäyamänaà ca paçyet
5.3
ekaikaà jälaà bahudhä vikurvann
 asmin kñetre saàharaty eña devaù
bhüyaù såñövä patayas tatheçaù
 sarvädhipatyaà kurute mahätmä
5.4
sarvä diça ürdhvaà adhaç ca tiryak
 prakäçayan bhräjate yan nv anaòvän
evaà sa devo bhagavän vareëyo
 yoni-svabhävän adhitiñöhaty ekaù
5.5
yac ca svabhävaà pacati viçva-yoniù
 päcyäà+ç ca sarvän pariëämayed yaù
sarvam etad viçvam adhitiñöhaty eko
 guëäà+ç ca sarvän viniyojayed yaù
5.6
tad veda-guhyopaniñatsu güòhaà
 tad brahmä vedate brahma yonim
ye pürvaà devä åñayaç ca tad vidus
 te tan-mayä amåtä vai babhüvuù
5.7
guëänvayo yaù phala-karma-kartä
 kåtasya tasyaiva sa copabhoktä
sa viçva-rüpas tri-guëas tri-vartmä
 präëädhipaù saïcarati sva-karmabhiù
5.8
aìguñöha-mätro ravi-tulya-rüpaù
 saìkalpähaìkära-samanvito yaù
buddher guëenätma-guëena caiva
 ärägra-mätro hy avaro 'pi dåñöaù
5.9
bälägra-çata-bhägasya
 çatadhä kalpitasya ca
bhägo jévaù sa vijïeyaù
 sa cänantyäya kalpate
5.10
naiva stré na pumän eña
 na caiväyaà napuàsakaù
yad yac charéram ädatte
 tena tena sa yujyate
5.11
saìkalpana-sparçana-dåñöi-homair
 gräsämbu-våñöyätma-vivåddhi-janma
karmänugäny anukrameëa dehé
 sthäneñu rüpäëy abhisamprapadyate
5.12
sthüläni sükñmäëi bahüni caiva
 rüpäëi dehé sva-guëair våëoti
kriyä-guëair ätma-guëaiç ca teñäà
 saàyoga-hetur aparo 'pi dåñöaù
5.13
anädy anantaà kalilasya madhye
 viçvasya srañöäram aneka-rüpam
viçvasyaikaà pariveñöitäraà
 jïätvä devaà mucyate sarva-päçaiù
5.14
bhäva-grähyam anéòäkhyaà
 bhäväbhäva-karaà çivam
kalä-sarga-karaà devaà
 ye vidus te jahus tanum
 
6.1
svabhävam eke kavayo vadanti
 kälaà tathänye parimuhyamänäù
devasyaiña mahimä tu loke
 yenedaà bhrämyate brahma-cakram
6.2
yenävåtaà nityam idaà+ sarvaà
 jïaù käla-kälo guëé sarva-vidyaù
teneçitaà karma vivartate ha
 påthvy-äpya-tejo-'nila-khäni cintyam
6.3
tat-karma kåtvä vinivartya bhüyas
 tattvasya tattvena sametya yogam
ekena dväbhyäà tribhir añöabhir vä
 kälena caivätma-guëaiç ca sükñmaiù
6.4
ärabhya karmäëi guëänvitäni
 bhäväàç ca sarvän viniyojayed yaù
teñäm abhäve kåta-karma-näçaù
 karma-kñaye yäti sa tattvato 'nyaù
6.5
ädiù sa saàyoga-nimitta-hetuù
 paras tri-käläd akalo 'pi dåñöaù
taà viçva-rüpaà bhava-bhütam éòyaà
 devaà sva-citta-stham upäsya pürvam
6.6
sa våkña-käläkåtibhiù paro 'nyo
 yasmät prapaïcaù parivartate 'yam
dharmävahaà päpa-nudaà bhageçaà
 jïätvätma-stham amåtaà viçva-dhäma
6.7
tam éçvaräëäà paramaà maheçvaraà
 taà devatänäà paramaà ca daivatam
patià paténäà paramaà parastäd
 vidäma devaà bhuvaneçam éòyam
6.8
na tasya käryaà karaëaà ca vidyate
 na tat-samaç cäbhyadhikaç ca dåçyate
paräsya çaktir vividhaiva çrüyate
 sväbhäviké jïäna-bala-kriyä ca
6.9
na tasya kaçcit patir asti loke
 na ceçitä naiva ca tasya liìgam
sa käraëaà karaëädhipädhipo
 na cäsya kaçcij janitä na cädhipaù
6.10
yas tantu-näbha iva tantubhiù
 pradhäna-jaiù svabhävataù
deva ekaù samävåëoti
 sa no dadyäd brahmäpyayam
6.11
eko devaù sarva-bhüteñu güòhaù
 sarva-vyäpé sarva-bhütäntar-ätmä
karmädhyakñaù sarva-bhütädhiväsaù
 säkñé cetä kevalo nirguëaç ca
6.12
eko vaçé niñkriyäëäà bahünäm
 ekaà béjaà bahudhä yaù karoti
tam ätma-sthaà ye 'nupaçyanti dhéräs
 teñäà sukhaà çäçvataà netareñäm
6.13
nityo nityänäà cetanaç cetanänäm
 eko bahünäà yo vidadhäti kämän
tat käraëaà säìkhya-yogädhigamyaà
 jïätvä devaà mucyate sarva-päçaiù
6.14
na tatra süryo bhäti na candra-tärakaà
 nemä vidyuto bhänti kuto 'yam agniù
tam eva bhäntam anu bhäti sarvaà
 tasya bhäsä sarvam idaà vibhäti
6.15
eko haà+so bhuvanasyäsya madhye
 sa evägniù salile sanniviñöaù
tam eva viditväti måtyum eti
 nänyaù panthä vidyate 'yanäya
6.16
sa viçva-kåd viçva-vid atmä-yonir
 jïaù käla-kälo guëé sarva-vidyaù
pradhäna-kñetrajïa-patir guëeçaù
 saàsära-mokña-sthiti-bandha-hetuù
6.17
sa tan-mayo hy amåta éça-saàstho
 jïaù sarva-go bhuvanasyäsya goptä
ya éçe 'sya jagato nityam eva
 nänyo hetur vidyata éçanäya
6.18
yo brahmäëaà vidadhäti pürvaà
 yo vai vedäà+ç ca prahiëoti tasmai
taà+ ha devam ätma-buddhi-prakäçaà
 mumukñur vai çaraëam ahaà prapadye
6.19
niñkalaà niñkriyaà+ çäntaà
 niravadyaà niraïjanam
amåtasya paraà setuà
 dagdhendhanam ivänalam
6.20
yadä carma-vad äkäçaà
 veñöayiñyanti mänaväù
tadä devam avijïäya
 duùkhasyänto bhaviñyati
6.21
tapaù-prabhäväd deva-prasädäc ca
 brahma ha çvetäçvataro 'tha vidvän
atyäçramibhyaù paramaà pavitraà
 proväca samyag åñi-saìgha-juñöam
6.22
vedänte paramaà guhyaà
 purä-kalpe pracoditam
näpraçäntäya dätavyaà
 näputräyäçiñyäya vä punaù
6.23
yasya deve parä bhaktir
 yathä deve tathä gurau
tasyaite kathitä hy arthäù
 prakäçante mahätmanaù
 prakäçante mahätmanaù